Afghaanse verkiezingen zijn een gemiste kans

Van een meer samenhangende strategie voor Afghanistan, afgesproken in Den Haag, zie je nog niet veel terug.

De Afghaanse presidentsverkiezingen donderdag moeten een nieuwe stap zijn op weg naar stabiliteit en het winnen van de strijd tegen de taliban. Maar voorlopig gaat het met de binnenlandse politiek in het land de verkeerde kant op.

2009 moet het jaar worden waarin Afghanistan opkrabbelt. Extra Amerikaanse troepen en omvangrijke financiële steun van de internationale gemeenschap moeten dat bewerkstelligen. Voor de meeste westerse landen is de huidige president Hamid Karzai de vanzelfsprekende kandidaat om het karwei af te maken. Voor de meeste Afghanen is hij echter de top van een systeem dat hen in de afgelopen jaren weinig heeft opgeleverd.

Dit geldt al helemaal voor de vrouwen, de helft van de Afghaanse bevolking. De corruptie is ronduit stuitend. De overheid functioneert niet naar behoren en parlementariërs besteden nauwelijks aandacht aan de echte problemen van het land. Gewone Afghanen horen via de media enorme bedragen die aan het land worden toegezegd, maar ze zien er in hun eigen dagelijkse leven te weinig van terug.

Ze zien een presidentskandidaat die met een slimme verdeel- en heerspolitiek oude krijgsheren met veel bloed aan hun handen tot zijn kandidaten voor het vice-presidentschap kiest. Onder druk van deze coalitievorming laat Karzai vrouwenrechten als eerste sneuvelen. Er is weinig perspectief voor een politieke oplossing in Afghanistan zelf.

Voor de nabije toekomst tekent zich het volgende scenario af: In de hoofdstad Kaboel zit een coalitie van behoudende leiders die nauwelijks legitimiteit hebben, maar onderling de macht verdeeld hebben. Ze krijgen allemaal een deel van de koek en hebben dus geen belang bij een onderlinge gewapende strijd zoals in de jaren negentig.

Als het Afghaanse leger met de steun en begeleiding van de Amerikanen over een paar jaar sterk genoeg is om het over te nemen, zal de internationale troepenmacht zich terugtrekken. Zie hier een gemilitariseerd land met een sterk nationaal leger dat de bevolkingscentra en de economische centra beheerst, een politieke elite die zichzelf goed bedient en de taliban die het platteland beheerst en terroriseert. Alle partijen zijn betrokken bij drugshandel en verdienen zo een belangrijk deel van hun geld.

De toekomst van Afghanistan draait om twee centrale onderwerpen: veiligheid en goed bestuur. En beide zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden.

Veiligheid is niet alleen een militair concept, maar ook een sociaal en bestuurlijk verhaal. Dat ervaar je in lokale hulpprojecten. Daar zie je gewone Afghanen samen aan een eerlijker samenleving en een betere toekomst werken. Zo worden bijvoorbeeld in Noord Afghanistan kleine boeren uit verschillende etnische groepen bij elkaar gebracht om het beschikbare water te verdelen. En dat lukt. De kloof met de elite in Kaboel kan nauwelijks groter zijn.

Veiligheid is voor gewone Afghanen sociale veiligheid. Zij hebben geen pantserwagens voor en achter zich op weg naar de markt. Zij moeten het hebben van een gemeenschap waar ze op kunnen vertrouwen, waar mensen het voor elkaar opnemen, elkaar waarschuwen en elkaar beschermen. Die veiligheid moet worden bezegeld door een overheid die met haar wetgevende en rechterlijke macht de samenleving bij elkaar houdt. Helaas is daar de afgelopen jaren nauwelijks in geïnvesteerd.

Met de regering-Obama en de conferentie dit voorjaar in Den Haag werden de eerste stappen gezet naar een meer samenhangende strategie voor Afghanistan. Daarin moet naast militaire veiligheid ook gewerkt worden aan sociale veiligheid, en behalve het staatsapparaat ook aandacht en geld gestoken worden in ontwikkeling van het land van onderop.

In het licht van deze aanpak zijn de komende verkiezingen een gemiste kans. Dat maakt de beoogde herijking van het Afghanistanbeleid – ook in het licht van de Nederlandse inzet na 2010 – nog urgenter.