Hongeren betaalt zich uit in meer levensdagen

De mens zou een derde van zijn eten moeten laten staan. Apen worden in elk geval een stuk ouder van zo’n hongerdieet, blijkt uit onderzoek.

Van hongeren word je ouder. Dat was al bewezen bij lagere organismen, van gisten, wormen en fruitvliegen tot de muis. Na twintig jaar studie bij resusapen staat vast dat ook zij qua levensverwachting baat hebben bij een zuinige dis. Op latere leeftijd krijgen ze minder ouderdomskwalen. Wat voor de aap geldt, zal ook voor de mens gelden.

Een bescheidener bordje eten verlaagt de stofwisseling en daarmee ook het risico van onstuimige groei en de aanmaak van reactieve stoffen in het lichaam, zoals vrije radicalen. Bovendien wordt de verdediging tegen deze stoffen beter. De bewijzen daarvoor waren er, tot en met de 25 procent langere levensduur die muizen aan zo’n vertraagd metabolisme danken. Maar niet iedereen was ervan overtuigd dat ook hogere diersoorten, inclusief de mens, profiteren van wat in het jargon calorische restrictie heet.

Na twintig jaar onderzoek onder resusapen kan het vakblad Science vandaag melden dat hongeren ook voor primaten loont. Om echt oud te worden zal de mens het midden moeten vinden tussen de schaarsheid van weleer en de overvloed die in de supermarkt naar hem lonkt. Resusapen gedijen geweldig bij een karig maal, aan het eind van de studie was 80 procent van de ’hongerapen’ nog in leven, van de apen die vrij konden eten maar de helft.

Het hongeren was betrekkelijk: de uitverkorenen kregen in vergelijking met de vrije eters 30 procent minder calorieën binnen, maar wel alle vitaminen en mineralen. De vraag is of je de mens daar zo gek voor krijgt, maar die moet dan wel beseffen dat de zuinigheid resulteerde in een halvering van het aantal tumoren en hartkwalen en een forse afname van de kaalslag in de hersenen op latere leeftijd.

In welke mate zo’n calorisch minimum de veroudering echt vertraagt, moet nog blijken uit onderzoek van de verschillende weefsels in het lichaam. Elke toeschouwer kon overigens zien dat schaarsheid de apen jong houdt van uiterlijk. En strak van lijf.

Prof. Jan Hoeijmakers, hoogleraar moleculaire genetica aan het Erasmus MC, knikt bij het onderzoek: „Dit had ik verwacht. Van bakkersgist tot muis, allen worden ouder van een bescheidener hoeveelheid calorieën. Dan heb je het over organismen die 1,2 miljard jaar van evolutie beslaan. Het zou verwonderlijk zijn als dat dan niet opging voor de dieren van die 60 miljoen jaar daarna.”

Eten tot aan de verzadiging toe is een riskante chemische onderneming, merkte Hoeijmakers gisteren in Trouw op, naar aanleiding van de vondst op Paaseiland van een stofje dat het leven van muizen verlengt. Mogelijk remt dat middel de uitbundige groei die volgens Hoeijmakers de basis is voor ouderdomskwalen. „We zijn geprogrammeerd om voedsel in te slaan als het er is, een voorraadje voor de magere dagen. Die zijn er niet meer: op de luxe van nu was het lijf nooit afgestemd.”