Wij, beschaafde lieden, weten wél hoe het zit

Sinds de PVV bij de Europese verkiezingen nogal wat stemmen vergaarde, wemelt het van de politicologen, sociologen, cultuurfilosofen en theologen die zich het hoofd breken over het eclatante succes.

Daarbij is er veel aandacht voor de grote aanhang die de partij wist te verwerven bezuiden de grote rivieren. Volgens menig deskundige móét er wel een verband bestaan met het daar ooit zo dominante katholicisme.

Niet lang na de verkiezingsuitslag besprak dit dagblad het thema met pastor-dichter Huub Oosterhuis, zelf enthousiast SP’er. Volgens hem leven er onder ’veel gelovigen, maar ook randkerkelijken’ in de zuidelijke provincies ’anti-islamitische gevoelens’. „Ze zijn opgevoed met de dogmatische pretenties van de rooms-katholieke theologie. Moslims moest je bestrijden of bekeren.” Maar de bisschoppen kunnen daar wat aan doen. Die moeten de gelovigen „vermanen en aanmoedigen om moskeeën te bezoeken en gesprekken aan te gaan met moslims.”

Afgelopen dinsdag probeerde onderzoeker Toke Elshof van de Universiteit van Tilburg ’nuancering’ aan te brengen in Oosterhuis’ visie. In de rooms-katholieke kerk, schreef zij op haar beurt, heerst nu al de ’openheid’ voor andere religies waarnaar de progressieve pastor zo verlangt. En het zijn volgens haar niet zozeer de kerkelijke katholieken in Brabant en Limburg, als wel de ex-katholieken die met de PVV sympathiseren. Deze geseculariseerden hunkeren onverkort naar een gemeenschap die ’veilig en overzichtelijk’ is. „Het is juist onder deze groep dat andere culturen en religies als een bedreiging worden gezien voor de verdere ontwikkeling van de samenleving.”

Hier klinkt, met alle respect, het al te bekende refrein. Beide verklaringen mogen op het oog verschillen, ze komen voort uit dezelfde neerbuigendheid. Wij, beschaafde lieden met het hart op de goede plaats, doorgronden Het Kwaad Dat Wilders Heet. Het volk dat op hem stemt is daar te dom en te losgeslagen voor.

Zou er één PVV-fan zijn te Brabant of Limburg die hierdoor beschaamd tot inkeer komt? Lijkt me kras.

Bovendien kan een kleuter bedenken dat de opmars van Wilders in het zuiden even weinig te maken heeft met het katholicisme als met de prevalentie aldaar van de zachte g. De verklaring schiet immers lelijk tekort voor al die streken, dorpen en steden in Nederland waar de rooms-katholieke kerk al eeuwen niets meer te vertellen heeft, en waar óók massaal PVV is gestemd.

Wie wil begrijpen, kortom, wat er aan de hand is in dit land, zal het toch echt elders moeten zoeken.

Toevallig kwam Elsevier vorige week met zijn jaarlijkse lijst ’Beste gemeenten van Nederland’. Alle 441 kregen van het blad een rangnummer op grond criteria als veiligheid, woonlasten, voorzieningen, historisch decor, natuurschoon.

Altijd leuk. En altijd onzinnig. Want wat moet de inwoner van het Groningse Pekela met de wetenschap dat zijn gemeente onderaan bungelt? Verhuizen naar het lommerrijke Gooise vestingstadje Naarden, nummer één op de lijst?

Intrigerender was wat het blad schreef over de ’kenmerken’ van de negentig PVV-gemeenten – de plaatsen waar Wilders op 4 juni het hoogste percentage stemmen binnenhaalde. Die kennen volgens Elsevier ’meer criminaliteit dan gemiddeld’, ’meer probleemwijken’, ’een hoger percentage niet-westerse immigranten’, en een lagere score op de ’welstandsindex’. Natuurlijk, niet in elke gemeente met deze kenmerken heeft de PVV glansrijk gewonnen. Maar dat ze een rol spelen lijkt evident.

Toch nuttig, zo’n onderzoekje. Nuttiger dan al die malle exercities naar de losgeslagen volksziel.