Bewuste boer staat te vaak in de kou

Politiek en wetenschap maken nog steeds niet de omslag naar ecologische landbouw.

Veehouder Frits van Beusekom sloeg in Trouw de spijker op de kop toen hij stelde dat een ecologisch platteland gebaat is bij productievermindering, maar dat alternatieven nog nauwelijks serieus worden genomen. Hij deelde twee rake klappen uit, één aan het beleid en één aan de wetenschap.

De klap aan het landbouwbeleid is duidelijk: Nederland is door de intensivering van de landbouw binnen de EU zo ongeveer het vieste jongetje van de landbouwklas en wil dat kennelijk graag blijven. Onlangs heeft Nederland voor de tweede keer bij de EU toestemming gevaagd om te mogen afwijken van het vastgestelde beleid over dierlijke mest. De eerste ontheffing was een mooie kans om de boel op orde te krijgen maar aan het eind van deze periode zijn we verder af van een verlaging van de mileubelasting dan ooit. Het is dan ook een gotspe om dit voor de tweede keer aan te vragen.

Met schaamte moeten we constateren dat de overheid in het beleid nog steeds zoekt naar mogelijkheden om de mest ’slimmer’ te verdelen over het landbouwareaal, zonder de totale milieubelasting zelf te hoeven verminderen. De vergelijking met de geluidsbelasting rond Schiphol dringt zich nadrukkelijk op. Ook daar werden heldere normen gesteld en probeerde de overheid bij toenemend vliegverkeer binnen de normen te blijven door de deze op te rekken en het vliegverkeer te spreiden. Zo kon het aantal vliegbewegingen blijven groeien –binnen de norm.

Frits van Beusekom stelde ook dat de wetenschap de bewuste boer, die ecologisch wil produceren, in de kou laat staan. Dat is de tweede klap die hij uitdeelde, en als wetenschappers voelen wij ons aangesproken door de kritiek. Veehouder Van Beusekom heeft gelijk: problemen worden aangepakt met beloftes van wetenschappelijk-technologische hoogstandjes die echter niet de manier van denken veranderen die aan de basis van de problemen stond en hoogstens in de toekomst deeloplossingen zullen blijken te zijn.

De wetenschap holt van de ene veelbelovende hype naar de andere. Die hypes getuigen heel vaak van reuze knap wetenschappelijk werk –bijvoorbeeld op het terrein van de moleculaire biologie, de informatietechnologie of de klimaatwetenschap– maar zelden van praktisch inzicht. De vinding moet wel uitvoerbaar zijn op het niveau in de praktijk, op het niveau van het gewas, het vee, het landbouwbedrijf, het landschap of het ecosysteem. De wetenschap benut ook nauwelijks de ruimte om via brede samenwerkingsverbanden tussen wetenschappelijke disciplines dat praktisch inzicht samen te ontwikkelen.

Wetenschappers denken vaak vanuit een tunnelvisie, en dragen zo bijaan ongewenste ontwikkelingen. Maar het kan ook anders. Vanuit diezelfde wetenschap, willen we, zonder de kritiek te willen sussen, van ons laten horen.

Een Gideonsbende van wetenschappers staat te trappelen om samen met bewuste boeren een bijdrage te leveren aan een ecologische landbouw met minder nadruk op productie en meer aandacht voor het proces. Een niet-industriële landbouw is niet zo utopisch dat zelfs de wetenschap zich daarvan afwendt.

De ontwikkelingen binnen de Nederlandse landbouw zullen spoedig een punt bereiken waarop het onafwendbaar is dat het roer drastisch omgaat. Die noodzakelijke systeemverandering is dichterbij dan velen denken of willen. Er zal dan geen ruimte zijn voor pappen en nathouden, voor nog meer verbetering van efficiëntie om de concurrentie vol te houden. Het zal dan gaan om het ontwikkelingen van innovatief denken dat gevoed wordt door een gezamenlijk optrekken van wetenschap en praktijk. De landbouwwetenschap is aan democratisering toe en boeren moeten de wetenschappers met beide laarzen in de klei houden. Hulde aan Van Beusekom voor zijn appèl. Wij denken graag met hem mee.