’Groot deel Amazone terminaal patiënt’

De ontbossing van de Amazone neemt af, juicht Brazilië. Onafhankelijke onderzoekers plaatsen kanttekeningen.

De Braziliaanse regering heeft trots de grootste afname ’aller tijden’ aangekondigd in de kap van het Amazone-regenwoud. Maar volgens onafhankelijk onderzoeksinstituut Imazon dreigt het omhakken van bomen opnieuw op grote schaal toe te nemen, met onherstelbare gevolgen.

De kap van het afgelopen jaar komt waarschijnlijk neer op 9000 vierkante kilometer, zo maakte minister van milieu Carlos Minc vorige week bekend. „Dat zal de minste ontbossing in twintig jaar betekenen.”

De ontbossing wordt sinds 1988 door het nationale instituut voor ruimteonderzoek INPE gemeten. Dat registreerde het vorige ’record’ in 1991, toen 11.000 vierkante kilometer werd gekapt, een derde van Nederland.

Maar stil staat de ontbossing dus niet, en bovendien is de kap sinds juli ook weer toegenomen, aldus Adalberto Veríssimo, onderzoeker van Imazon. Het Imazon analyseert eigen satellietbeelden. „De kap is inderdaad tot juli afgenomen. Dat kwam vooral door de strenge maatregelen van de vorige minister van milieu, Marina Silva. Zij verbood, nadat de kap in 2007 enorm was gegroeid, publieke banken nog langer leningen aan ontbossers te geven.”

Dat werd haar niet in dank afgenomen door de regering. „Uiteindelijk besloot ze op te stappen, waarna de regering haar maatregelen niet onmiddellijk durfde terug te draaien. Daarnaast heeft de financiële crisis de druk op de Amazone doen afnemen, en het afgelopen jaar heeft de hevigste regentijd in veertig jaar plaatsgevonden, wat het platbranden bemoeilijkte.”

Maar de regering heeft dit jaar volgens Veríssimo een historische fout begaan: „Federaal grondgebied, drie keer zo groot als de provincie São Paulo (Italië en Duitsland samen, red.), is bij wet vrijgegeven aan illegale grondbezetters. Misdaad loont, zeg maar. En waar zie je dat na de afkondiging van die wet de ontbossing toeneemt? In die gebieden waar het bos nog intact was, op federaal grondgebied. Daar hebben boycots door Greenpeace, zoals op soja uit de Amazone, geen zin. Want het gaat om opportunisten die de grond over een paar jaar willen doorverkopen, niet om boeren.”

Hoe ziet Veríssimo de kansen voor de Amazone? „We zullen nu een periode ingaan die doorslaggevend zal zijn voor het voortbestaan van de Amazone. Hoewel er ’pas’ 18 procent van de Amazone is ontbost, verkeert zo’n 30 procent al in de fase van een terminale kankerpatiënt, zwaar aangetast. En de tegenkrachten zijn groot. Hier, in de provincie Pará, gaat het discours van de politici over wie het meest pro-ontbossing is. Niet letterlijk, maar wel in de zin van ’we hebben recht op vooruitgang’.”

Maar anderzijds ziet Veríssimo ook de krachten voor de bescherming van de Amazone toenemen. „De Braziliaanse markt tolereert niet meer dat er producten van illegaal ontboste gebieden komen. De regering staat onder druk van die markt en van de internationale opinie. Om strategische redenen moet ze zich dus wel inzetten tegen de ontbossing. En op de derde plaats is ex-minister van milieu Silva in de presidentsverkiezingscampagne voor volgend jaar gestapt. Dat maakt het milieu nu tot een politiek thema.”

De uikomst van de strijd tussen beide krachten zal volgens Veríssimo de toekomst van de Amazone bepalen. „Er zijn goede alternatieven om op een duurzame manier geld te verdienen met het Amazonehout. FSC-hout is daar een goed voorbeeld van. Probleem is dat dat nog om zo’n kleine schaal gaat. De regering is bezig met licenties voor duurzame houtexploitatie op federale grond, maar dat gaat zeker nog tien jaar duren. Tot die tijd moet er geld in de Amazone worden gestoken door Brazilië en de wereld, want zonder die steun is de strijd te ongelijk.”