Vadertje staat en varende dochters

De staat wordt steeds bemoeizuchtiger. Mensen hebben geen recht meer op stommiteiten, de wereld moet pechvrij worden.

Als mijn dochter op veertienjarige leeftijd de woelige baren had willen bevaren, had ik me zorgen gemaakt. Maar van een zorgzame staat zou ik niets hebben willen weten, ook toen al niet. Er is al veel gezegd over de zaak, maar over de principiële kwestie die daar achter schuilgaat, hoorden we minder. Heeft de staat wel iets te zoeken in deze kwestie?

Geldend recht kan een antwoord geven. Dit bepaalt wanneer de staat ouderlijk gezag mag aantasten. Dat mag als een rechter mishandeling of ernstige verwaarlozing vaststelt. Dat is de rechter de afgelopen jaren steeds vaker gaan doen. Maar in de zaak van Laura ging het om iets heel anders. De zeiltocht was een voornemen, met wederzijdse instemming. Er was geen dwang. De zeiltocht schijnt zelfs de vervulling van een grote droom te zijn, en natuurlijk van de wens om records te breken.

De staat kan alleen ingrijpen als er feitelijk mishandeling of verwaarlozing is. Kindermishandeling is alleen strafbaar als deze daadwerkelijk plaatsvindt. Vanuit een rechtstatelijk perspectief zou ik dat graag zo houden. En wat de leerplicht betreft: ook in Nederland mag onderwijs door ouders en op afstand worden verzorgd.

De staat mag gedrag verbieden, maar mag hij ook gedrag voorschrijven? Dat mishandeling en verwaarlozing verboden zijn, zal geen redelijk mens bestrijden. De staat heeft echter ook opvattingen over opvoeding en intervenieert er lustig op los.

De staat is tegenwoordig vóór borstvoeding, voor gezond eten, het gezin, burgerschapsopvoeding, Nederlandse waarden. Grote gemeenten in Nederland laten opvoedingscanon en stadsetiquette schrijven. Politieke meerderheden leggen waarden op aan minderheden.

En daar blijft het niet bij. De zware monopolies van het geweld en de belastingheffing worden ingezet om levensstijl en opvoedingsrepertoire voor te schrijven. Als de PVV in Den Haag een meerderheid verwerft, zal er stevig achter voordeuren, onder bedden en tussen oren worden geïntervenieerd.

Dat is het hellende vlak. Als de staat in deze zaak ingrijpt, wat is dan de volgende? Vandaag wordt opvoedingsondersteuning aangeboden, morgen is deze verplicht, overmorgen zijn er ouderschapsexamens. We kunnen uit de ouderlijke macht ontzetten, maar verplichte sterilisatie is toch effectiever. Tot in de jaren zeventig van de vorige eeuw deden we dat. Toen was promiscuïteit een reden, nu kan dat verslaving of zwakbegaafdheid zijn. Moeten hoogbegaafden voorrang krijgen voor ouderschap of een extra screening?

Dat brengt me bij de maakbaarheid van het geluk en de vermijding van risico’s. Mensen hebben geen recht meer op stommiteiten, de wereld moet pechvrij worden. We hebben afgeleerd te aanvaarden dat tragiek een fundamenteel aspect van de menselijke conditie is. Bescherming en preventie klinken als zorgzaamheid, maar worden in het handelen en ingrijpen van de staat een wurgende deken waaraan niemand kan ontsnappen.

Conclusie: alleen als een minderjarige zeezeilster verdrinkt, is er reden ouders wegens nalatigheid te vervolgen.

Mijn dochter heeft nooit willen zeezeilen, gelukkig.

Dit najaar verschijnt van Paul Frissen het boek ’Gevaar verplicht. Over de noodzaak van aristocratische politiek’ (uitgeverij Van Gennep, Amsterdam)