Jonge apothekers krijgen klappen

Zeven apotheken dreigen ’om te vallen’. Volgens de branche komt dit door het prijsbeleid van de zorgverzekeraars. Pillen, die tot voor kort nog pakweg tien euro per doosje kostten, gaan tegenwoordig voor twee kwartjes over de toonbank. Vooral veel jonge apothekers hebben het moeilijk.

’Wij zijn geen doosjesschuivers. Wij willen laagdrempelige apothekerszorg bieden. Dat wordt wel steeds moeilijker.” Emma de Feijter (28) en Marleen Brouwer (29) vrezen voor hun baan. Beiden zijn ze in loondienst. Nu steeds meer apotheken in financiële problemen komen, zijn zij de eersten die hun baan zullen verliezen. „Ja”, zegt Elien Peterse (32), de baas van Marleen Brouwer, „Ik ben bang dat Marleen als eerste moet vertrekken als ik het niet meer kan bolwerken. Ik lig niet gauw wakker, maar de laatste week heb ik slapeloze nachten gehad.”

Apothekers zitten in zwaar weer. Doordat de prijzen van veel voorgeschreven geneesmiddelen zijn gekelderd en als gevolg daarvan de inkoopkortingen van apothekers zijn verdampt, kunnen veel openbare apotheken de eindjes niet meer aan elkaar knopen. Een vijfde van de 1940 apotheken lijdt verlies, sombert apothekerskoepel KNMP.

Dit weekeinde maakte de brancheorganisatie bekend dat zeven apotheken van Medsen (een keten van 65 apotheken) uitstel van betaling hebben aangevraagd. Het gaat onder meer om de enige twee apotheken in Wijk bij Duurstede. Het is nog maar de vraag of de financiële problemen bij Medsen alleen kunnen worden toegeschreven aan het beleid van minister Klink, maar zeker is wel dat zijn prijsmaatregelen aan de malaise hebben bijgedragen.

De apotheken van Medsen zijn niet de enigen met geldzorgen. Vooral de jonge apotheker heeft het moeilijk. Zoals Elien Peterse, die enkele jaren geleden apotheek Vreugdenhil in Hoogland bij Amersfoort van de eigenaar overnam. Naast tweede apotheker Marleen Brouwer, werken er in haar apotheek elf assistentes in part-time.

Peterse nam de apotheek over in de tijd dat de bomen in farmaland nog de hemel in leken te groeien. Het was ook de tijd dat er ketens van apotheken werden opgericht. Groothandels kochten apotheken om zo de kortingen op geneesmiddelen uit te sparen. De prijzen van apotheken, en de goodwill, stegen hierdoor enorm. De goodwill-vergoeding kon oplopen tot meer dan een miljoen euro per apotheek.

Er waren jaren dat er 400 tot 500 apotheken van eigenaar verwisselden, terwijl een wisseling van 25 apotheken per jaar door natuurlijk verloop normaal zou zijn geweest.

In die tijd kocht Peterse haar apotheek in Hoogland. „Ik was dolblij dat ik van mijn voorganger de kans kreeg de apotheek over te nemen. Ik wilde heel graag op basis van mijn eigen visie farmaceutische zorg verlenen en niet afhankelijk zijn van een apothekersketen, met een hoofdkantoor ergens in Engeland.”

Ze stak zich diep in de schulden, in de wetenschap dat ze redelijkerwijs de enorme som die ze voor goodwill betaalde, in tien jaar moest kunnen terugbetalen aan de bank. Maar het liep anders.

Heel even terug in de geschiedenis. Eind jaren tachtig van de vorige eeuw stelde de toenmalige staatssecretaris van volksgezondheid Hans Simons vast dat de vaste vergoeding die apothekers van de overheid ontvangen per geneesmiddelrecept, te laag was. Simons besloot de vergoeding niet te verhogen omdat er veel marge zat in de prijzen die apothekers betaalden aan industrie en groothandel. Apothekers moesten gewoon scherper inkopen en konden met die inkoopkortingen hun inkomen op peil houden. Dat hebben ze vol overgave gedaan. Jarenlang en met veel succes; de kortingen bleven maar groeien.

De overheid heeft in de jaren die volgden op diverse manieren geprobeerd het scheefgegroeide prijsbeleid in de farmaceutische sector recht te trekken. Pas enkele jaren geleden, nadat de zorgverzekeraars meer mogelijkheden kregen om direct invloed uit te oefenen op de prijzen van geneesmiddelen, kwam de ommekeer. Elien Peterse had net haar apotheek in Hoogland gekocht.

Zorgverzekeraars besloten dat van veel voorgeschreven geneesmiddelen voortaan alleen nog de goedkoopste variant zou worden vergoed. Ineens waren de inkoopvoordelen verdwenen, want de verzekeraars bepaalden welk doosje over de toonbank werd geschoven. De industrie en groothandel hadden de apothekers niet meer nodig om marktaandeel te kopen.

Dit zogenaamde preferentiebeleid heeft intussen een grote vlucht genomen. Steeds meer zorgverzekeraars kiezen voor varianten op het inkoopthema. Menzis en Achmea sluiten inmiddels eigen, geheime overeenkomsten met fabrikanten over leveringsprijzen van geneesmiddelen.

Gedwongen door de sterke daling van inkomsten, probeerde de apothekersbranche diverse keren de minister zo ver te krijgen dat deze, nu de kortingen waren weggevallen, de receptvergoeding omhoog bracht. Maar Klinks adviseur, de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa), vond dat niet nodig. Vandaag wordt het zoveelste advies verwacht waarin de NZa een verzoek van de branche om de vaste vergoeding te verhogen, zal afwijzen.

„Apothekers met goodwill-financiering, zoals ik, komen door het preferentiebeleid direct in de problemen”, zegt Peterse. „Ik kan mijn aflossingen aan de bank niet meer opbrengen. Uiteindelijk zal ik mensen moeten ontslaan. Maar het allerergste vind ik dat ik mijn vak niet meer kan uitoefenen op de manier zoals ik dat graag wil. Ik kan niet meer doen wat ik wil doen. Ik ben erg bang dat mijn vak uiteindelijk niet veel meer zal zijn dan doosjesschuiver. Straks heb ik nog een minuut per patiënt.”

Het is ook een angst die leeft bij apothekers Emma de Feijter en Marleen Brouwer. De Feijter is voorzitter en Brouwer bestuurslid van de Vereniging Jonge Apothekers (VJA), waarbij 500 apothekers zijn aangesloten. De Feijter is apotheker in loondienst bij apotheek ’t Zuid in Veghel. Ze geeft met aanstekelijk enthousiasme een rondleiding door ’haar’ apotheek. „We zitten middenin een woonwijk, we kennen onze patiënten.”

Beide apothekers gaan er prat op dat ze een groot deel van de tijd aan de balie doorbrengen. „De beherend apotheker is de hele dag bezig met logistiek en cijfers als gevolg van het preferentiebeleid. Wij komen direct in contact met patiënten. Het is ook erg belangrijk dat apothekers meer zichtbaar worden voor hun patiënten.”

Brouwer en De Feijter wijzen erop dat de kwaliteit van de zorg in Nederlandse apotheken internationaal gezien op een hoog peil staat. „Juist een goede farmaceutische zorg zorgt op lange termijn voor minder ziekenhuisopnames en levert dus een flink kostenbesparing op.” Volgens de twee blijkt uit onderzoek dat er op elke 5000 patiënten één apotheker nodig is.

De leden van de VJA zijn bijna allemaal apothekers in loondienst. „Jonge apothekers leveren farmaceutische zorg in de breedste zin van het woord. Wij komen direct in contact met de patiënt. Dat is ook wat ons het meeste trekt. Wij leveren niet alleen medicijnen af, maar doen ook aan medicijnbewaking, wij begeleiden patiënten in hun medicatiegebruik, wij voeren persoonlijke gesprekken en helpen patiënten met oplossingen om het gebruik makkelijker te maken.”

Maar de patiënt weet amper wat de apotheker doet, bleek onlangs nog uit een groot onderzoek. De apotheker heeft het imago van grootverdiener en zakkenvuller, die best met wat minder toe kan. „Dat imago is onverdiend”, vinden De Feijter en Brouwer. „Natuurlijk is er in het verleden veel verdiend, maar die verdiensten zijn door onze voorgangers geïnvesteerd in betere farmaceutische zorg. Dat ziet niemand. Het cynische is dat wij, de nieuwe generatie apothekers, graag willen voortbouwen op wat eerdere generaties tot stand hebben gebracht. Maar het zijn juist de jonge apothekers die nu de klappen krijgen.”

Dat is ook de zorg van Peterse. „De tijd van de vette bonussen is voorbij. En dat is maar goed ook. Maar dan moet Klink nu wel zorgen voor een kostendekkend tarief. Want als jonge apothekers uit het vak verdwijnen, zullen die niet meer terugkeren. Die zijn dan verloren voor het vak. Oudere apothekers gaan niet nog dertig jaar mee. Jonge apothekers moeten hun werk overnemen.”