Oversteken op de makkelijkste plek

De Grieken klagen dat hun land is veranderd in een pakhuis voor illegalen. Nieuwe, strengere maatregelen zijn op komst.

Griekenland is de zwakke plek in Fort Europa: vorig jaar werden 146.337 immigranten gearresteerd omdat ze het land illegaal probeerden binnen te komen, vooral via Turkije. Dat is dertig procent meer dan in 2007. En de Turken doen er niets aan, zeggen de Grieken.

„Ons land is veranderd in een pakhuis voor illegalen”, klaagde de Griekse minister van binnenlandse zaken onlangs. Vorige week werden maatregelen aangekondigd: strengere straffen voor mensensmokkelaars (tien tot vijftien jaar celstraf) en meer detentiecentra.

Athene hoopt dat de Europese Unie Turkije onder druk gaat zetten. De Turken zouden zich niet houden aan de afspraak om op te treden tegen illegalen die naar Griekenland vertrekken. Vooral Albanezen, Afghanen, Irakezen en Palestijnen vragen er asiel aan. Albanezen gaan vrijwel direct na aankomst terug naar Albanië, dankzij een bilaterale overeenkomst tussen de twee landen. De rest wordt ondergebracht in detentiecentra waar ze maximaal een jaar verblijven. Deze mensen uitzetten is vaak onmogelijk, dus volgt vrijlating met de opdracht het land te verlaten. Het merendeel van de immigranten verdwijnt in de illegaliteit.

Michal Parzyszek van Frontex, belast met de bewaking van de buitengrenzen van de EU, zegt dat Griekenland dit jaar beter bewaakt wordt. In Spanje en Italië bleek intensiever patrouilleren, samen met de kustwacht, effectief: vorig jaar bereikten 12.000 illegalen de Canarische eilanden, een vierde van het aantal in het ’topjaar’ 2006. Frontex ondersteunt ook de Senegalese en Mauretaanse kustwacht, die met boten van Frontex patrouilleren voor de eigen kust. De gammele vissersboten maken steeds vaker meteen na vertrek rechtsomkeert, omdat ze zo’n patrouilleboot tegenkomen (zie kader). Ook zijn speciale onderzoeksteams aangesteld om de mensensmokkelbendes op te sporen.

Hein de Haas, gepromoveerd onderzoeker van het Internationaal Migratie Instituut van de universiteit van Oxford, is kritisch over de successen die Frontex meldt. Hij vraagt zich af hoe het agentschap tot zijn conclusies komt. „Ze baseren de afname bij Spanje slechts op cijfers van het aantal mensen dat is aangehouden. Maar wat meet je dan en hoe doe je dat precies? Wordt er rekening gehouden met de intensiviteit van de patrouilles?” Hij wijst ook op andere manieren om Europa te bereiken, bijvoorbeeld per vliegtuig met een toeristenvisum.

Hoe intensiever de controles, des te vindingrijker de mensensmokkelaars. De migratieroutes worden daarom steeds langer, langs de Algerijnse kust of de Balearen bijvoorbeeld. „Wil je alle immigratie tegenhouden, dan moet je letterlijk een muur optrekken langs de Middellandse Zeekust en alle handelsakkoorden opzeggen. Mensen steken daar over waar het op dat moment het makkelijkst is”, aldus De Haas. Hij wijst op de ligging van Griekenland met al zijn eilanden, die lastig te bewaken zijn.

Onrealistisch, bestempelt De Haas de Europese ambitie om alle illegale migratie tegen te houden. Hij pleit voor legalisatie en toelating op de Europese arbeidsmarkt. Schoonmaakwerk en landarbeid worden vaak gedaan door (illegale) immigranten. Voor Europese landen is het moeilijk om genoeg mensen te vinden voor dit laaggeschoolde werk.

Vooral sinds de intrede van het Schengenvisum in 1991 verdwenen veel laaggeschoolde immigranten in het illegale arbeidscircuit. „Toen konden Marokkanen niet meer even oversteken naar Spanje voor seizoensarbeid.” Volgens De Haas werkte Schengen de permanente vestiging van illegale immigranten in Europa juist in de hand. Hij vindt dat het beleid een groep illegalen heeft geschapen die er eerder niet was.