Zeldzaam maakt begeerlijk

Wat zeldzaam is, wekt begeerte op. Laat natuurbeheerders dat in hun oren knopen. Een bordje ’Niet plukken, zeldzaam!’ kan levensbedreigend zijn voor een bijna uitgestorven orchidee.

Wie heeft niet gehoopt zijn postzegelverzameling te verrijken met een exemplaar dat niemand had, of speurde niet daar die ene zeldzame plant? Hoewel we intuïtief al wisten dat zeldzaamheid aantrekkelijk is, heeft Frans onderzoek dit nu bevestigd. Elena Angulo en Franck Courchamp lieten mensen online een serie afbeeldingen bekijken. De proefpersonen mochten kiezen tussen afbeeldingen van zeldzame, dan wel algemene soorten. De zeldzame soorten bleken vaker te worden aangeklikt en de deelnemers waren bereid langer te wachten totdat de presentatie werd geopend – iets dat er nooit van zou komen.

Eerder onderzochten beide wetenschappers het gedrag van dierentuinbezoekers. Om zeldzame soorten te zien, zochten de bezoekers langer, waren ze bereid meer trappen te beklimmen, vaker door een sproeier te lopen en wilden ze meer betalen. Ten slotte besloot een groter deel van de bezoekers een zeldzaam zaad te stelen dan een veel voorkomend zaad (dat er precies hetzelfde uitzag).

Wat zeldzaam is, is dus begerenswaardig. Dat is niet zonder gevaar. De Franse onderzoeksgroep bracht eerder aan het licht dat het predicaat ’zeldzaam’ het uitsterven van soorten kan versnellen. Om verzamelingen compleet te maken, jachttrofeeën te bemachtigen, of als doelwit van ecotoerisme hebben zeldzame soorten te vrezen van de mens.

Als er in een natuurgebied een bordje staat met ’Niet plukken, zeldzaam!’, zou dat de bezoekers aanmoedigen wél een plantje buit te maken. Moeten natuurbeschermers daar niet meer rekening mee houden? „Dat doen ze al”, zegt Frank Berendse, hoogleraar natuurbeheer aan de Wageningen Universiteit. „Terreinbeheerders kijken of een soort gevoelig is voor mensen. Zonodig wordt een gebied dan afgesloten voor publiek. Het is bekend dat mensen moeilijk kunnen afblijven van orchideeën en sleutelbloemen. Die worden soms zelfs uitgegraven.”

Op Schiermonnikoog is een gebied afgesloten, om te voorkomen dat lepelaars worden gestoord door ecotoeristen in eigen land.