Een onbekende cocktail van menselijke en dierlijke virussen

Het nieuwe griepvirus is een tot nu toe onbekende mix van virussen uit varkens, vogels en mensen. Waar het vandaan komt, is een raadsel.

De wereld is een zorg rijker: een onbekend griepvirus met verontrustende kenmerken. Ten eerste is het nieuw, wat betekent dat de bevolking er weinig weerstand tegen heeft. Ten tweede springt het over van mens op mens. En ten derde kan het zijn slachtoffers doden. Kortom, dé combinatie waar virologen al jaren voor waarschuwen.

Hoe dodelijk het virus precies is, valt moeilijk te zeggen. In Mexico zouden 86 doden zijn gevallen, op een onbekend aantal geïnfecteerden. In de Verenigde Staten zijn daarentegen alle twintig patiënten met een bevestigde varkensgriep hersteld. De virusremmers Tamiflu en Relenza, waar Nederland een grote voorraad van heeft, lijken in elk geval te werken.

Het is een raadsel waar de gevaarlijke ziekteverwekker vandaan komt. Het lijkt een genetisch allegaartje, van overal en nergens bijeen geschraapt. De Amerikaanse gezondheidsautoriteit CDC maakt melding van een unieke genetische mix, nooit eerder bij mensen of varkens aangetroffen.

Het genetisch materiaal van de nieuwe varkensgriep komt voor een deel uit een menselijk griepvirus; een ander deel stamt van een Noord-Amerikaans vogelgriepvirus; weer een ander stuk komt uit Noord-Amerikaanse, Europese en Aziatische varkensgriepvirussen. Op zich duiken er vaker mengvormen van griepvirussen op, maar zo’n intercontinentale mix met diverse varkensvirussen is ongekend.

Behalve voor hun eigen griep zijn varkens ook vatbaar voor die van mensen en die van vogels. Wanneer een varken besmet is met meerdere soorten, kunnen die onderling genen uitwisselen en zo een heel nieuw virus vormen. Dat zou ook nu gebeurd kunnen zijn, al kan de fatale combinatie volgens de Rotterdamse viroloog Ab Osterhaus net zo goed bij de mens of bij een vogel zijn ontstaan. „Daar komen we misschien nooit meer achter.”

Het nieuwe virus draagt de typering H1N1. De letters H en N staan voor eiwitten op de buitenkant van het virus. In totaal zijn er 16 H’s en 9 N’s. De natuur zou dus 16 maal 9, oftewel 144 virussen kunnen maken.

Ook bij de mens circuleerde deze winter een H1N1-variant. Het is onduidelijk in hoeverre het vaccin tegen dit menselijke virus ook bescherming biedt tegen de nieuwe varkensvariant.

Het menselijke H1N1-virus waart al heel lang rond. Hij kwam voor het eerst kijken aan het eind van de Eerste Wereldoorlog. Hij veroorzaakte toen de beruchte Spaanse griep, die miljoenen levens eiste.

De ziekteverschijnselen van de nieuwe griep lijken sterk op die van de gewone griep. Wel zouden er relatief snel longontstekingen bij optreden, wat de hoge sterfte zou verklaren.