Gesteggel over het verleden: wat heeft de historie ons te zeggen en wat mogen we van een Nationaal Historisch Museum verwachten?

Nederland lijkt al een tijdje de weg te zijn kwijtgeraakt. Het leek daarom een goed idee om een aanschouwelijke voorstelling te maken van ons verleden. Waar komen we vandaan? Wat is er van ons geworden? En wie weet, ook een begin van een antwoord op de vraag: waar gaan we naar toe? Het idee kreeg zijn beslag in het plan een Nationaal Historisch Museum op te richten, waarvoor het parlement vijftig miljoen euro overhad en een jaarlijkse donatie van enkele miljoenen euro’s om de boel draaiende te houden.

Maar of het echt zo’n goed idee is, weet ik inmiddels niet meer. Deze week stelde een onthutst parlement vast dat er van het oorspronkelijke plan weinig overgebleven leek. Het fraaie ontwerp van Francine Houben (een in vijf tijdperken gelaagde canontoren, naast het Openlucht Museum) was van tafel geveegd. In plaats daarvan komt er iets nieuws aan de Rijn in het centrum van Arnhem, waarin een thematische aanpak van de historie centraal staat en de chronologie bijzaak is geworden: een postmoderne hutsput, zoals Jan Marijnissen vreest.

Nou vind ik het op zichzelf verdacht dat de Kamer zo’n overdreven gewicht toekent aan de chronologie. Alsof we echt in staat zijn de ontwikkeling van Nederland in een tijdpad te vangen. Was het maar zo simpel. Maar te vrezen valt dat dit denken alleen maar tot het soort logica leidt waarmee tegenwoordig Jan en alleman beweert dat Nederlanders zulke ongehoorde calvinisten zijn. Of tot beweringen als zou onze ’Leitkultuur’ de vrucht zijn van het joods-christelijke, humanistische denken. PVV-ers en VVD-ers laten zich daar graag op voorstaan, vaak met als ondertoon om moslims uit te sluiten. Deze week wees André Rouvoet van de CrhistenUnie er fijntjes op dat dit een on-christelijke gedachte is.

Ik begrijp daarom wel dat het curatorium en de twee aanstormende directeuren Erik Schilp en Anton Bijvanck de chronologie en zijn vijftig vensters van de canon hebben gerelativeerd. Zij willen de geschiedenis ontsluiten aan de hand van aansprekende thema’s zoals ik, wij en zij, arm en rijk, oorlog en vrede. Met multimediale vertakkingen her en der in het land. En met een druk op de knop binnen handbereik. Kortom, de gevreesde hutspot van Jan Marijnissen, maar dan in de positieve betekenis van het woord. Deze aanpak kan echter ook gemakkelijk verworden tot een speeltje van het postmodernisme, waarin ieder houvast ontbreekt, omdat, naar het woord van Schilp, de geschiedenis ’niet teveel praatjes moet hebben’. Eind deze maand wordt het plan ontvouwd. In juni beslist de Kamer. Voor dit moment luidt de vraag: wat mogen we van een Nationaal Historisch Museum verwachten?