Wat is de betekenis van het kneuterigste- en ook uitbundigste feest van Nederland?

Eigenlijk had ik het over de heisa over de JSF willen hebben en wat deze miljarden kostende ’vliegende piano’ betekent voor onze veiligheid en ons nationaal prestige. Ik bedacht me echter dat het volgende week koninginnedag is en het wel zo interessant is een poging te wagen de ziel van dit uitbundigste- en tegelijk ook meest ingetogen en kneuterige feest van Nederland te doorgronden.

De ingetogenheid en kneuterigheid ontleent het feest aan de onbeholpenheid waarmee we met de Oranjes plegen om te gaan. Ik bedoel: bestaat er waar ter wereld ook een volk dat het staatshoofd en zijn gevolg koekhappend en zaklopend tegemoet treedt, afgewisseld met een bonte presentatie ouderwetse dansen en ambachten? Ik begrijp daarom wel dat de gemeente Amsterdam er dit jaar uit pure balorigheid posters van een innig verstrengelde Berlusconi en Sarkozy tegenaan heeft gegooid. En voor alle zekerheid ook nog posters van Obama en Poetin. Allemaal op weg naar de hoofdstad om zich daar te melden voor het koekhappen en zaklopen, in een T-shirt met de kloeke opdruk: Kiss me I am drunk.

Met deze, door de gemeente gesubsidieerde reclamecampagne zitten we in het andere uiterste van de koninginnedag, dat van de onvervalste, aan losbandigheid grenzende uitbundigheid. In tal van steden wordt dit feest inmiddels ingeluid door een koninginnenacht, waarin het zich klemzuipen is uitgegroeid tot een populaire bezigheid. Overdag zijn er overal bonte- en bomvolle vrijmarkten, heel wat losser en aardiger van toonzetting dan de zuipnacht. Misschien wel de echte koninginnedag, waarin iets van verbroedering zichtbaar wordt. Tenminste als we de ook hier oprukkende commercie wegdenken.

Daarmee dient zich de vraag aan naar de betekenis van koninginnedag? Ik bedoel, het is natuurlijk mooi dat het volk op een aardige manier bijeenkomt. Maar wat hebben de Oranjes daar nog mee te maken? Misschien wel dit, namelijk dat koninginnedag zijn oorsprong heeft in de gespletenheid van het volk. Aan het einde van de negentiende eeuw dreigde het land letterlijk uit elkaar te vallen. Uit onvrede over de Oranjes (de Willemen) en vooral vanwege de onverzoenlijke strijd tussen liberalen, socialisten en conservatieven en tussen katholieken en protestanten. Liberalen zochten om die reden naarstig naar iets wat de strijdende partijen zou kunnen binden. Zij ontdekten de jonge kroonprinses Wilhelmina als een nieuwe belofte en als mogelijk bindend symbool. Haar vijfde verjaardag op 31 augustus 1885 werd uitgeroepen tot prinsessendag, de latere koninginnedag.

Misschien is dit nog steeds de grondtoon van de koninginnedag: een dag waarop het volk zich bij alle verdeeldheid eventjes één kan voelen en dus opgelucht en vrolijk. Dat lukt met de Oranjes kennelijk makkelijker dan met andere zaken, zoals de aanschaf van de JSF, die voor het voortbestaan van onze natie toch ook niet onbelangrijk is. Kortom, wat is de ware betekenis van koninginnedag?