Toch nog gelukkig opgroeien in een gebroken gezin

„Wie van jullie heeft gescheiden ouders?", vragen acteurs Joris Erwich en Feike Looyen aan het publiek van de theaterrevue ’Mijn vader is een Indiaan’.

„Wie van jullie heeft gescheiden ouders?”, vragen acteurs Joris Erwich en Feike Looyen aan het publiek van de theaterrevue ’Mijn vader is een Indiaan’. De kinderen die zich aangesproken voelen, gaan staan en steken enthousiast de vinger omhoog. Het jongetje voor mij wil ook zijn vinger opsteken, maar zijn moeder schrikt en houdt hem tegen.

Zij is niet de enige ouder die deze voorstelling van jeugdtheater Bontehond te ver vindt gaan. Regisseur Noël Fischer kreeg heel wat over zich heen sinds de première. De reacties variëren van teleurgestelde vaders of moeders die hoopten op een ’gezellig uitstapje naar het theater’ tot boze brieven van gescheiden ouders die het ’veel te confronterend’ vinden voor hun kind.

In de voorstelling wonen een vader en moeder met hun twee kinderen in een rommelig huis. Achter microfoons leveren de zoon en dochter als eigenwijze televisiepresentatoren humoristisch commentaar op de gebeurtenissen in hun gezin.

Zo op het oog is het wel gezellig, met een muzikant die swingende achtergrondmuziek speelt. Maar als de vader jarig is en ze hem vrolijk toezingen, barst de moeder opeens in huilen uit. Hun kinderen hebben al langer door dat het niet goed gaat. Als moeder hen vertelt ’dat papa een tijdje ergens anders gaat wonen’, weten ze: „Jullie gaan dus scheiden”.

De acteurs vertellen de kinderen in de zaal wat er dan kan gebeuren: „Dan gaat je vader weg en moet je elk weekend met tassen vol kleren van het ene huis naar het andere sjouwen. Of je moeder krijgt een nieuwe vriend, met kinderen die niet op jou lijken. Of nog erger: halfbroertjes en halfzusjes die alles mogen wat jij niet mag!”

Waarom maakte de regisseur deze voorstelling? „Ik wil mijn jonge publiek laten zien dat het anderen ook overkomt en dat je niet alleen staat in de gevoelens die je ervaart. Dit onderwerp treft heel veel kinderen, volgens de statistieken een op de drie gezinnen. Maar het gebeurt ook in de omgeving van kinderen die zelf geen gescheiden ouders hebben, bij vriendjes, familie of de buren. Kinderen hebben simpelweg met echtscheiding te maken. Ook mijn oudste dochter van acht jaar maakt zich zorgen of haar dat ook kan overkomen.”

Maar ouders spreken de theatermakers aan na afloop van de voorstelling, ze sturen e-mails of brieven en er zijn ook verjaardagsfeestjes in het theater afgeblazen. Zoals de recent gescheiden man, die zei: „Ik vier nu voor het eerst als gescheiden vader de verjaardag van mijn zoon met zijn vriendjes, en hier gaan we dus niet naartoe.” Andere ouders riepen dwars door de voorstelling heen: „Moet je nou kijken, laten ze al die kinderen huilen. Dat is niet goed, dat kan toch niet!”

Raken kinderen in de zaal vaak van streek? „Ik merk dat sommigen af en toe geëmotioneerd zijn. Tegelijkertijd wordt er op andere momenten veel gelachen. De voorstelling loopt niet slecht af. Er komt een oude oma in het gezin wonen die zo goed mogelijk probeert te helpen, al is zij een beetje dement. Aan het slot accepteren de gezinsleden dat de situatie is veranderd en dat je ook in een gebroken gezin gelukkig kunt opgroeien. Bij nagesprekken met kinderen in de zaal is de meest gehoorde reactie: grappig en een beetje zielig.”

Leerkrachten die ’Mijn vader is een Indiaan’ als schoolvoorstelling bezoeken, vinden het juist een goede ingang om echtscheiding in de klas bespreekbaar te maken. Het lijkt erop dat vooral ouders moeite hebben met het onderwerp van de voorstelling, ook met de manier waarop zij zelf over het voetlicht komen. Het ouderpaar in de voorstelling heeft steeds ruzie maar doet net alsof er niets aan de hand is. Ze denken dat hun kinderen niet zien hoe krampachtig ze blijven glimlachen. Ook de vader legt niet uit waarom hij nu eigenlijk weggaat en min of meer uit hun leven verdwijnt.

Fischer: „Een voorstelling maken over dit onderwerp waarbij mensen dan ’fijn en verantwoord’ gaan scheiden en goede gesprekken voeren over een omgangsregeling met de kinderen is niet theatraal, maar bovenal helemaal niet kloppend met de werkelijkheid. Een scheiding slaat het fundament weg onder het leven van kinderen en valt niet uit te leggen. Kinderen willen beide ouders in de vertrouwde situatie houden. Vanuit hun perspectief is het een soort natuurramp, waarbij ouders vaak niet meer goed functioneren in de rol van vader of moeder.”

Vallen volwassenen in deze voorstelling misschien een beetje door de mand? „Ouders voelen zich in de voorstelling vaak voor gek gezet”, beaamt Fischer. Zo schreef een van hen: ’Het stoort mij dat in de voorstelling geen aardig beeld van ouders wordt geschetst, alsof wij ons best niet doen.’ Maar ik maak deze voorstelling niet om het gedrag van ouders uit te leggen of te rechtvaardigen. Het kijkperspectief ligt bij de kinderen op het toneel.”

Als troost biedt de voorstelling een grappige dvd vol gevoelens met ’De dvd vader’ om thuis af te spelen ’als je vader er even niet is’. Acteur Marcel Musters biedt ieder kind een gesprek op maat onder de titel ’vader weet raad’, ’de lieve vader’ of ’een vaderlijk gesprek’. Met vaderlijke verhalen naar keuze steekt hij ieder kind een hart onder de riem.