Blijven vliegen en nog duurzaam ook

Luchtvaart en duurzaamheid gaan wel degelijk samen. Niet door een vliegtaks, wel door nieuwe technologie.

Het was bijna te voorspellen. Toen de regering aankondigde dat de vliegtaks wordt afgeschaft, riepen critici direct dat Den Haag zich heeft laten ’ringeloren door de luchtvaartlobby’. Die zou via ’volksmennerij’ de mensen wijs hebben gemaakt dat de vliegtaks het einde betekent van hun vliegvakanties, terwijl diezelfde sector niets doet aan duurzaamheid. Zo luidde althans het beklag van Bas Amelung en Jan Rotmans (Podium, 3 april). Als het hen erom te doen was een reactie van de luchtvaartsector uit te lokken, dan is dat gelukt.

De critici van de vliegtaks slaan de plank mis, en baseren zich op onjuiste en achterhaalde feiten. Om te beginnen: de vliegtaks heeft niets met duurzaamheid te maken. Het is een belasting, om gelden voor de algemene middelen op te brengen. Zelfs als de bijbedoeling was om vliegen duurzamer te maken, werkt de vliegtaks averechts. De aantoonbare verschuiving van de verkeersstromen naar luchthavens vlak over de grens heeft dat bewezen.

You can’t tax yourself to sustainability. Een overheid die met een belastingmaatregel gedrag van mensen wil beïnvloeden, zal rekening moeten houden met de werking van de markt én moeten zorgen voor duidelijk flankerend beleid. De vliegtaks struikelde over beide aspecten.

Sinds vijftien jaar kent de EU één luchtvaartmarkt, waar om iedere passagier en iedere euro wordt gevochten. In die markt introduceerde Nederland vorig jaar een vliegtaks van 11,25 euro voor Europese bestemmingen en 45 euro voor bestemmingen buiten Europa. Dat bedrag is eenvoudig te hoog en de afstand tot de grens te klein om een mondiale activiteit als luchtvaart te beïnvloeden.

Vanuit het oogpunt van duurzaamheid was de vliegtaks een schot hagel. Klanten zijn best bereid om rekening te houden met het milieueffect van hun vliegreis. Maar voor zijn extra bijdrage verwacht de consument een herkenbare bestemming. Dat is toch niet verwonderlijk?

Door het concurrentienadeel kreeg de Nederlandse luchtvaart het extra moeilijk, nog voordat de economische crisis toesloeg. Daarmee staat meer op het spel dan de jaarlijkse vliegvakantie van het Nederlandse gezin. Luchtvaart betekent voor Nederland internationale infrastructuur met de wereld, waarvan grote delen van de economie afhankelijk zijn. Het is dus niet verwonderlijk dat de regering in deze crisis besloot om een marktverstorende maatregel te beëindigen.

Hoe kan de luchtvaart dán duurzaam worden? Door technologische doorbraken. Het is niet duidelijk waarop Amelung/Rotmans hun stelling baseren dat KLM en Schiphol die verduurzaming tegenhouden. Al vier jaar staat KLM bovenaan in de wereldwijde duurzaamheidsindex, dit jaar zelfs voor de hele sector vrije tijd en reizen. Wij lopen voorop.

Om tot een klimaatneutrale luchtvaart te komen, is inventiviteit nodig. Daarom geeft KLM actieve steun aan de TU Delft en andere instellingen voor onderzoek naar het vliegtuig van de toekomst, dat radicaal duurzamer moet zijn.

In de tussentijd kan de meeste COwinst worden bereikt met alternatieve brandstoffen. Brandstofleveranciers en overheden maken echter weinig aanstalten. KLM is vorig jaar al zelf gestart met de ontwikkeling van kerosine uit algen. Ook zijn KLM en Schiphol in hoog tempo bezig om alle grondbewegingen op Schiphol klimaatneutraal te maken.

Vanaf 2012 valt luchtvaart onder het Europese emissiehandelssysteem. KLM is al in 2007 een bindende verplichting aangegaan om de COuitstoot volledig te bevriezen en in stappen naar beneden te brengen.

Duurzame luchtvaart kan wél. Ook in economisch opzicht is het de enig houdbare weg, waarbij Nederland als luchtvaartland veel te bieden heeft. De economische crisis mag daarbij niet afleiden van het doel.

Het is teleurstellend dat de critici koste wat kost het beeld willen schetsen dat luchtvaart en duurzaamheid niet samengaan en dat de weg naar duurzaamheid vooral bestaat uit stoppen met vliegen. Hou toch eens op met die loopgravenstrijd! Een duurzame samenleving bereik je met een gezamenlijke inzet. Niet met beschouwingen die de mensen in complete verwarring achterlaten over de relatie tussen hun vlieggedrag en het milieu.