Het Zuidpoolijs is zijn grote dreiging kwijt

De ijskap van West-Antarctica zou bij ineenstorten de zeespiegel zeven meter kunnen laten stijgen. Nee, hoor, zeggen wetenschappers nu: het is minder dan de helft.

Hij was de schrik van het klimaatdebat: de West-Antarctische IJskap. Het meeste ijs op het zuidelijkste continent ligt daar nog voor vele eeuwen verankerd, maar de ijskap aan de westkant geldt als instabiel. Als dit ijs in zee zou storten, zou de zeespiegel wereldwijd met vijf tot zeven meter stijgen. Dacht de wetenschap altijd, zonder het goed te hebben nagemeten.

Het is zwaar overdreven, schrijven Britse en Nederlandse wetenschappers vandaag in Science. Op basis van satellietmetingen en modellen voor het gedrag van gletsjers komen zij tot de conclusie dat zelfs in het ergste geval niet de hele West-Antarctische IJskap in zee zal schuiven. In dat ergste geval stijgt de zee gemiddeld 3,3 meter.

De ijskap is zo onstabiel omdat hij weliswaar op land ligt, maar deze rotsige bodem bevindt zich onder water. Daardoor glijdt de gletsjer makkelijker. Ook landinwaarts zijn er soms diepe bekkens onder zeeniveau waar de ijskappen half op drijven en daarom sneller glijden en smelten.

Nu nog worden ze tegengehouden door ijsschotsen die drijven in die bekkens en in de wateren voor de Antarctische kust (de Ross- en de Weddellzee). Maar als die ijsschotsen door de opwarming van het zeewater smelten, raakt de gletsjer zijn steuntje kwijt en kan het onheil geschieden. Dan komt nieuw landijs in het warme water en smelt ook dat versneld. Enzovoorts.

Maar niet het hele continent van Antarctica is zo’n glijbaan, schrijven de wetenschappers. Het land rijst niet geleidelijk op uit de zee; er zijn landinwaarts behalve die diepe bekkens ook vlakke stukken land en rotswanden die boven zeeniveau liggen en die dus minder goed glijden. Al de ijsmassa’s daar blijven zeer waarschijnlijk liggen. Met als gevolg dat niet de hele ijskap verdwijnt, maar slechts een aanzienlijk deel, waardoor de zeeën gemiddeld 3,3 meter omhoog komen.

Over de vraag of de West-Antarctische IJskap in zee zal storten, laten de onderzoekers zich nauwelijks uit. Recente studies wijzen uit dat het in het verleden gebeurd is –400.000 jaar geleden wellicht voor het laatst. Ook slinkt het drijvend ijs in de Ross- en Weddellzee. Het wordt allemaal wel instabieler. Een studie uit 2002 schatte de kans op 5 procent dat de ijskap de komende twee eeuwen flink afkalft.

Want áls het gebeurt, stort hij niet in één klap en met donderend geraas naar beneden. De wetenschappers denken eerder aan een versneld verdwijnen van het ijs in de komende 500 jaar. Dan zou de zeespiegel gemiddeld 6,5 millimeter per jaar extra stijgen, grofweg een verdrievoudiging van het huidige tempo.