Ontbossing struikelblok bij akkoord duurzame sojaproductie

Het mondiale overleg over duurzame soja dreigt vast te lopen. Een afspraak over ontbossing en biodiversiteit lijkt er niet in te zitten.

Het zou een einde moeten maken aan allerlei misstanden in de soja-sector. Jarenlang is stevig onderhandeld over criteria voor duurzame soja, door telers, industrie en non-profitorganisaties. Maar juist nu de partijen deze week in het Braziliaanse São Paulo een akkoord willen tekenen over deze belangrijke grondstof voor veevoer en de levensmiddelenindustrie, dreigt het alsnog fout te gaan.

Milieuorganisaties, boeren en grondbezitters zijn tot op het bot verdeeld over een principiële kwestie: hoe zijn ontbossing en verlies aan biodiversiteit het best te stoppen?

João Carlos Viannaord, van Igeagro, de organisatie van sojaproducenten in de grootste sojaprovincie van Brazilië, Mato Grosso, is somber over de kans dat donderdag alsnog een akkoord uit de bus rolt. „De zaak kan hierop stuklopen”, zegt hij. Maar aan de boeren heeft dat dan niet gelegen, vindt Viannaord. Zij willen gewoon geld zien voor het behoud van bossen. „Wij zien namelijk best het belang van het behoud van de bossen. Daarom willen wij ook het beste instrument daarvoor inzetten: een financieel instrument.”

Viannaord vreest verder oneerlijke concurrentie door sojaboeren in landen als Paraguay of Argentinië, waar volgens hem anders dan in Brazilië onbeperkt kappen van wouden is toegestaan.

Milieuorganisaties willen echter op hun beurt eerst stevige inhoudelijke afspraken over het stoppen van ontbossing. „Financiële aspecten hoeven nu helemaal niet uitgewerkt te worden om criteria voor duurzame soja vast te stellen”, zegt Richard Holland, technisch adviseur van het Wereld Natuur Fonds. Het WNF is samen met ontwikkelingsorganisatie Solidaridad initiatiefnemer van de ’ronde tafel’ voor duurzame soja. „Wij snappen ook wel dat het niet makkelijk is voor de boeren en dat ze gecompenseerd moeten worden. Maar in dit soort onderhandelingen is het niet gebruikelijk hierover afspraken te maken.” Holland wijst op een andere ronde tafel, voor duurzame palmolie. „Daar is uiteindelijk ook een fonds voor producenten gekomen.”

João Carlos Viannaord denkt dat er meer tijd nodig is voor een akkoord. Hij wil het liefst proefdraaien met de criteria waarover wel overeenstemming bestaat –bijvoorbeeld sociale condities of bestrijdingsmiddelen– om in de praktijk te kijken of alsnog een ontbossingsafspraak is te maken.

Ontwikkelingsorganisatie Solidaridad houdt rekening met nieuwe onderhandelingsrondes en noemt het ’ongelooflijk en onaanvaardbaar’ als het mondiale soja-overleg geen afspraak over ontbossing zou opleveren. „Dat is het hart van de overeenkomst”, zegt Gert van der Bijl, soja-expert van Solidaridad. „Maar de eis tot financiële compensatie is op zich niet onredelijk. In ons land worden boeren ook betaald voor natuurbehoud.” Hij onderstreept dat ook de soja-verwerkende industrie veel waarde hecht aan een afspraak over ontbossing.

WNF-expert Holland is redelijk optimistisch. Hij schat de kans dat donderdag alsnog een akkoord wordt bereikt groter dan vijftig procent.