Boerenland Texel wordt niet zomaar natuur

Texel heeft als eerste gemeente zijn deel van de ecologische hoofdstructuur op orde. Dankzij een ruil tussen boeren en natuurbeheerders.

Honderd jaar nadat Jac. P. Thijsse een eerste stukje grond kocht op Texel, viert Natuurmonumenten dat de duizendste hectare natuur op het eiland wordt toegevoegd. Boeren, die daarvoor weilanden moeten opgeven, spreken van een stroef proces.

Beheerder van Natuurmonumenten Eric Menkveld zat deze week al aan de taart om de aankoopsuccessen te vieren. Vooral de vorderingen in Waal en Burg stemmen tevreden. De laaggelegen polder midden op het eiland, herbergt oude kreken, grutto’s, blauwborsten, waterspitsmuizen en harlekijnorchissen. Nu nog wordt die natuur afgewisseld met boerenland. Straks krijgt Natuurmonumenten er 235 hectare bij en wordt het een aaneengesloten stuk natuur.

Het is precies wat Nederland en dus ook de provincie Noord-Holland beoogt. Grote kerngebieden bestempelen tot natuur en die met elkaar verbinden tot een robuust netwerk: de ecologische hoofdstructuur.

Toch was het een eenzijdig feestje. Lag het aan de landbouworganisatie LTO, dan had Natuurmonumenten beter even gewacht. „Wat hier binnen een paar jaar gebeurt, mag je gerust een revolutie noemen, erkent Hans Ghijsels van LTO Noord. Er zijn op het oude land, onder Den Burg, nieuwe locaties voorhanden, waar drie vertrekkende boeren zich kunnen vestigen. Maar de deal is nog niet rond. De makelaars moeten nog bakkeleien; er is nog geen bouwvergunning voor nieuwe boerderijen en stallen. „Gezien de gevoeligheid is dit wat voorbarig.”

Het waren de boeren zelf die een paar jaar terug aangaven dat ze wel wegwilden. Uit de polder welteverstaan, niet van Texel. Landbouw en natuur botsen al jaren. Waar natuur gedijt bij drassigheid, hebben boeren liever lage waterstanden, voor hun vee en gewassen. Natuurbeheerders willen best ganzen op hun terrein, agrariërs zien vooral dat hun grasopbrengst wordt weggevreten. En omringd door natuur, kan een boer niet uitbreiden.

Volgens Teo Wams, directeur natuurbeheer van Natuurmonumenten, nemen de laatste ’procedurele zaken’ niet weg dat Texel als voorbeeld kan dienen. „De ecologisch hoofdstructuur moet in 2015 zijn aangekocht, nog een derde te gaan. Hier blijkt dat het kan, als provincie en gemeente maar doorpakken. ” De ’krachtige’ provinciebestuurder werd vaste gast op de veerboot en sprak meermaals persoonlijk met de boeren. Er was ook geld om gronden te verwerven.

Overigens heeft Natuurmonumenten ook gebieden moeten opgeven. Ooit droomde de vereniging nog van binnendijkse natuur langs de hele oostkant van het eiland. Daar zijn de afgelopen jaren al diverse nieuwe vogelgebieden gecreëerd, zoals De Bol, het Wagejot en de Zandkes. Plassen met kleine eilandjes vol grind. Vogelsoorten als tureluur, scholekster en zelfs dwerg sterns, die buiten de dijk nog wel eens wegspoelen met een zomerstorm, kunnen hier veilig broeden. Beheerder Eric Menkveld: „Het aantal kluten steeg in twee jaar tijd van zo’n 20 paar naar 140. Visdieven namen toe van 60 naar 350 paar.”

Even verderop wijst Menkveld op twee kleine weilandjes. Vier jaar geleden gekocht door Natuurmonumenten, maar nu weer van de hand gedaan aan de landbouw. „Ook wij moeten bereid zijn hectaren op te geven, maar daar krijgen we met Waal en Burg kwaliteit voor terug.”