De vijf kilometer van het Historisch Museum

De politiek hoort niet te bepalen hoe geschiedenis wordt geschreven. Laat staan hoe het nieuwe museum in Arnhem zijn exposities concreet inricht.

Het Nationaal Historisch Museum ligt flink onder vuur. Sommigen roepen dat het museum nu al de weg kwijt is. Weer anderen stellen dat de directeuren er niets van begrijpen of er een ’puinhoop’ van maken.

Sinds minister Plasterk in de zomer van 2007 besloot om het nieuwe museum in Arnhem te vestigen, is er veel gebeurd. Plasterk benoemde een Raad van Toezicht, die op zijn beurt een directie aanstelde. Het museum werd in een onafhankelijke stichting ondergebracht. Logisch, want cultuurinitiatieven kunnen zich het beste onafhankelijk van de politiek ontplooien. Die onafhankelijkheid garandeert een vrijheid van handelen, binnen de brede kaders van de wet en het parlement. In ons geval betekenen die kaders dat het museum over de Nederlandse geschiedenis, zoals statutair is vastgelegd, in Arnhem moet verrijzen.

De keuze voor Arnhem is gemaakt, maar de argumenten verdienen bij nader onderzoek verfijning. Het belangrijkste argument was de toegankelijkheid voor een groot publiek, onder andere door een relatie met het Openluchtmuseum. Dat is destijds met veel instemming door de Kamer ontvangen.

Maar om verscheidene redenen blijkt de verwezenlijking van het museum op de aangewezen plek een langdurige en kostbare kwestie. Een tegenslag, maar er is een goede alternatieve locatie aan de Rijnoever gevonden: historisch interessant, relatief goedkoop, snel te ontwikkelen en goed te bereiken met het OV. Er blijven legio gebieden waarop het nieuwe museum en het Openluchtmuseum intensief kunnen samenwerken. Het enige echte verschil met de oorspronkelijke locatie is een afstand van 5 kilometer. Dat is kennelijk een spoeddebat in de Kamer waard. Maar wat is daarbij dan het eigenlijke onderwerp?

Het valt moeilijk te geloven dat de Tweede Kamer echt vindt dat de directie onverstandig bezig is. In de vele interviews en artikelen is daar voor geen enkel argument geleverd. Wat vooral weerklinkt, is de met vage redenen omklede wens terug te keren naar het oorspronkelijke plan. Terwijl de Kamer zelf inmiddels heeft kunnen vaststellen dat het een ongerijpt plan was.

Waarom dan alle ophef? Een krachtige Haagse lobby sleept alles er bij om het museum naar Den Haag te krijgen. In plaats van argumenten te verzamelen verliest de Kamer zich in een verbijsterende discussie over zaken waarover de politiek geen mening hoort te hebben. Over ons, de museumdirecteuren, die nieuwlichters, relativisten en postmoderne yuppen zouden zijn. En vooral worden we beticht van het verraad aan twee heilige instrumenten waarmee een aantal politici eindelijk grip dacht te krijgen op het rijke verleden: chronologie en de canon.

Allemaal mis. In het nieuwe Nationaal Historisch Museum gaat noch de chronologie, noch de canon overboord. Beide komen ruimschoots aan bod. Maar de thematische benadering vormt het uitgangspunt. Is daarmee dit museum onhistorisch? Niet meer dan vrijwel alle historische presentaties en boeken in Nederland, waarvan allang is geaccepteerd dat ze een mix van chronologie en thematische ordening hanteren.

Het NHM stelt zich verder ten doel veel Nederlanders te betrekken bij de geschiedenis waarvan zij deel uitmaken. Niet door, zoals steeds flauw wordt gesuggereerd, burgers de touwtjes in handen te geven, maar door hen uit te nodigen hun verhalen en beelden te leveren.

Om geschiedenis te tonen moet die geschiedenis tot de verbeelding spreken, en mensen er toe aanzetten om ook zelf op onderzoek te gaan naar het verleden van henzelf, hun familie, straat en land. Het nieuwe museum zal zich omringen met een groot aantal experts en instituten die het netwerk vormen waarmee het NHM betekenis kan krijgen. Zowel in de museumwereld als in de wereld van historici is dit voornemen goed ontvangen. Dat betekent niet dat iedereen zich vanzelf achter het plan schaart. De discussie is nog volop gaande en daar wordt het museum rijker van. Voorwaarde is natuurlijk wel dat de discussie op grond van argumenten wordt gevoerd en dat de politiek op afstand blijft.