Wraking treft rechter in zijn beroepseer

Advocaten wraken rechters steeds sneller. En dat is pijnlijk. Rechters worden in zo’n geval namelijk openlijk van partijdigheid beschuldigd.

„De zaak is nog maar net begonnen, of het wrakingsverzoek ligt er al.” Aan het woord is een zichtbaar ge-ïrriteerde officier van justitie in een grote strafzaak vorige maand. De officier uitte zijn ergernis over het gemak waarmee advocaten tegenwoordig rechters proberen te wraken.

Het Holleeder-proces, de Puttense moordzaak, het megaproces rond de liquidaties in de Amsterdamse onderwereld, er lijkt geen grote rechtszaak meer voorbij te gaan zonder een wrakingsverzoek van de verdediging. Dit is een verzoek om een andere rechter, wegens vermeende partijdigheid van de huidige rechter.

Voor rechters is wraking vaak een pijnlijke aangelegenheid. Als een advocaat hen wraakt, voelen rechters zich diep getroffen in hun beroepseer; ze worden immers openlijk beschuldigd van partijdigheid. Hoogleraar advocatuur Floris Bannier: „Rechters vinden het heel vervelend. Ze zien het als een rechtstreekse aanslag op hun persoonlijke integriteit. De advocaat zegt: ’Jij zit daar wel zogenaamd onafhankelijk te zijn, maar volgens mij ben je partijdig’.”

De toename van het aantal wrakingspogingen kan deels verklaard worden door de verhardende omgangsvormen in de rechtszaal. Advocaten worden steeds brutaler tegenover rechters. Maar Bannier denkt ook dat advocaten wraking de laatste jaren pas ontdekt hebben als een zeer effectief tactisch middel in een rechtszaak. „Vroeger werd wraking nauwelijks gebruikt. Maar tegenwoordig wordt het wel eens als vertragingstactiek toegepast. Als een advocaat uitstel wil, maar niet krijgt, kan hij wraken. Dan gaat de wrakingsprocedure van start en duurt het weer een week of twee voordat de rechtszaak verder gaat.”

Voor advocaten kan overgaan tot wraking ook een lastig dilemma zijn: de sfeer in de rechtszaal wordt er meestal niet beter op nadat ze de rechter partijdig genoemd hebben. Als hun wrakingsverzoek wordt afgewezen (wat negen van de tien keer het geval is), moeten de advocaten vervolgens wel met de rechter verder die ze zojuist hardop van partijdigheid beschuldigd hebben.

Hoogleraar Bannier vindt het niet erg dat de moderne advocaat snel naar wraking grijpt. „Vroeger werd er misschien wel te weinig gewraakt, terwijl er soms echt alle reden toe was. Nu is het even heel populair om te wraken, maar dat zal ook wel weer afnemen, verwacht ik. Het is nog even zoeken naar het evenwicht.”