Voorlezen ’Ethica’ is geen straf

Kunstenaar Job Koelewijn leest over de hele wereld het boek ’Ethica’ van Spinoza voor. Deze Mondial Reading Performance in groepen mondt uit in een cd en een installatie.

Hoe gaat het groepsgewijs voorlezen in zijn werk?

„Ik projecteer de tekst. De dames lezen een zin en de heren volgen met zin twee – om en om, als een koor. Het zijn twee verschillende substanties, mannen en vrouwen. Mannen hebben in het begin bijvoorbeeld moeite met die collectiviteit. Bij de vrouwen gaat het meteen goed. Het is ook een beetje humoristisch, geen straf en er mag gelachen worden.

„Mensen struikelen wel eens over een lastige zin. We lezen het in het Engels. Uiteindelijk moet het een audio-cd worden, waarop je al die accenten Engels kunt horen. De installatie die ik ga maken, bestaat uit gestapelde dozen waaruit elke dag één track van de cd te horen is.”

Wilt u dat mensen die met u de Ethica lezen, gaan leven naar Spinoza?

„Natuurlijk niet, ik ben geen dominee. Ik vind wel dat mensen met dingen in aanraking moeten komen. Ik hoef ook geen Spinoza-deskundige te worden. Ik zie mezelf toch eerder als een soort intellectuele pooier.

Hoe was het om mensen te vinden?

„Best lastig. Omdat we 40 tot 50 mensen willen per sessie, hebben we universiteiten aangeschreven, maar die hebben vaak een vol jaarprogramma. Verbazingwekkend, dat die Amerikaan, Spencer Tunick, honderden naakte mensen kan krijgen voor zijn foto’s. Wij kunnen amper 50 geklede mensen vinden!”

Waar bent u nu in de Ethica, nadat u in drie hoofdsteden – Amsterdam, Brussel en Istanbul – van de beoogde zestien landen bent geweest ?

„Bij bladzijde 41.”

Moeten mensen begrijpen wat ze lezen?

„Tegelijk hardop lezen en begrijpen is moeilijk. Ik ben daar nu een beetje in getraind en ik lees heel langzaam. Het is een soort oefening van concentratie en helder voorlezen, het geeft niet als je niet alles begrijpt.”

Zou je niet ook zelf willen schrijven?

„Dan heb ik in elk geval geen atelier meer nodig, geen materiaal, dat zou schelen. Misschien zeg ik over twintig jaar: ’Ik stop met cassettes opnemen en ga een boek schrijven’. Lezen helpt mij uit een verdoving te ontsnappen. Het woord ’narcose’ is verwant met de mythe over Narcissus. Hij wordt betoverd door zijn weerspiegeling in het water, terwijl de nimf Echo hem probeert te wekken. Je kunt zeggen dat de vijver waar we nu in staren wordt gevormd door de media: tv en kranten. Een klassiek medium, het gedrukte woord, helpt mij die verdoving te doorbreken. Dat is een verslavend gevoel.”

Is het niet een nieuw soort trance?

„Het is een zelfgekozen gevangenschap. Maar van de cel heb ik wel zelf de sleutel.”