Zorg op scholen onder de maat

Leerlingen die speciale aandacht nodig hebben in het onderwijs krijgen die vaak niet, stelt de onderwijsinspectie in een kritisch rapport.

10 procent van de leerlingen in het basisonderwijs en 17 procent in het voortgezet onderwijs hebben speciale aandacht nodig van de leerkracht. Maar het onderwijs aan deze groep vaak laat te wensen over, aldus de onderwijsinspectie. Onderprestatie en schooluitval zijn soms het gevolg.

De beste manier om problemen voor te zijn is door verschillen tussen leerlingen op te sporen en het onderwijs daaraan aan te passen, vindt de inspectie. Maar dat gebeurt op ongeveer 40 procent van de basisscholen en 55 procent van de scholen in het voortgezet onderwijs onvoldoende.

Die percentages zijn al jaren gelijk. ’Een belangrijke kans om problemen bij leerlingen te voorkomen blijft zo vaak onbenut’, schrijft de inspectie in het jaarlijkse rapport ’De staat van het Nederlandse onderwijs’. Het rapport focust op ’zorgleerlingen’: scholieren die extra steun en begeleiding nodig hebben. Dat zijn er ten minste 300.000. Daaronder vallen leerlingen met een lichamelijke of verstandelijke beperking. Voor hen krijgt de school extra geld, het zogenoemde rugzakje. Maar ook leerlingen zonder deze rugzak, die een aangepast programma volgen omdat ze met de grote groep niet mee kunnen komen, telt de inspectie mee. Daarnaast gaat het om leerlingen in het speciaal onderwijs.

Vele nieuwe functies zijn de afgelopen jaren gecreëerd om hen op te vangen: er kwamen interne begeleiders, zorgcoördinatoren of zorgadviesteams. Maar het vermogen om problemen daadwerkelijk aan te pakken ’nam veel minder toe’.

Dat komt onder meer doordat scholen vaak weinig kwaliteitseisen stellen aan sleutelfiguren die deze leerlingen moeten begeleiden. ’Een leraar die vanwege een burn-out niet voor de klas kan staan’ of ’een afgekeurde gymleraar’ zijn niet meteen geschikt voor dit soort functies.

Ook het gebruik van ’leesmoeders’ – ouders die op de basisschool assisteren bij het leren lezen – moet het ontgelden. Daarvan zijn ’geen sterke effecten’ te verwachten, aldus de inspectie.

Zorgleerlingen worden vaak zelfstandig aan het werk gezet. Hun geïsoleerde positie leidt ertoe dat ze weinig uitleg krijgen. ’In het ergste geval lijkt het onderwijs voor deze leerlingen, die juist extra aandacht van hun leraren nodig hebben, op het doorwerken van een schriftelijke cursus.’