Stapelaars

In de persoon van Jan Jacob van Dijk heeft de CDA-fractie in de Tweede Kamer een professor in de gelederen. Aan de Vrije Universiteit is hij bijzonder hoogleraar christelijk sociaal denken over economie en maatschappij, een ambt dat eerder premier Jan Peter Balkenende bekleedde in zijn wetenschappelijke periode.

Het bijzondere aan de huidige onderwijswoordvoerder is dat hij net als zijn vier broers oorspronkelijk begon op de mavo. Van Dijk stapelde opleiding op opleiding, om uiteindelijk te promoveren aan de Vrije Universiteit. Vier broers studeerden af aan een universiteit, één aan een hbo-instelling.

In politiek Den Haag en daarbuiten zijn er velen die net als Van Dijk op de mavo begonnen en van daaruit begonnen aan een mars door het middelbaar en hoger onderwijs. Stapelaars, heten ze. De journalist Paul van Liempt publiceerde eind vorig jaar een boek over de stapelaars, ’De Nederlandse droom, van mavo tot professoraat’. In dat boek figureert ook Van Dijk.

Het kan toeval zijn, maar in het CDA zitten relatief veel stapelaars, waarmee zij mede het gezicht vormen van de emancipatie van de kleine luyden, waar de grote anti-revolutionaire voorman Abraham Kuyper, ruim honderd jaar geleden, zich sterk voor maakte. Zo zijn in de fractie van Van Dijk ook de Kamerleden Jan de Vries en Ad Koppejan stapelaars. Het kabinet telt er ten minste twee: de CDA-ministers Ab Klink (volksgezondheid) en Maria van der Hoeven (economische zaken). Klink, zoon van een cafetariahouder, deed de mavo in Middelharnis, een studie sociologie in Rotterdam en promoveerde in Leiden. Hij was directeur van het wetenschappelijk instituut van het CDA voordat hij als minister rokers uit de horeca verdreef. Ook een erkende stapelaar is de oud-minister van landbouw Gerrit Braks.

Stapelaars kunnen omschreven worden als laatbloeiers, doorzetters, mensen met een drive om verder te komen. Ze kenmerken zich volgens Van Dijk door overlevingsdrang maar ook door een zekere lichtgeraaktheid. Kwaliteiten die – maar dat is wel psychologie van de koude grond – prima passen op Maria van der Hoeven, die ooit de mulo deed en later bedrijfskunde bij de Open Universiteit. Ze wordt nogal eens onderschat door politici binnen en buiten haar partij. Tot verbazing van velen kwam ze in 2002 en in 2003 op plaats 2 van de kandidatenlijst, na lijsttrekker Balkenende. Van Van der Hoeven is bekend dat zij bij uitstek werkt aan haar politieke draagvlak.

Als minister van onderwijs kreeg ze te maken met haar ’ondergeschikte’, staatssecretaris Annette Nijs (VVD). De VVD-politica liep nogal opzichtig te koop met haar superieure kwaliteiten en haar snelle, voorbeeldige carrière in het bedrijfsleven. Dat schuurde met de ogenschijnlijk bescheiden en immer in stilte werkende Van der Hoeven. Toen Nijs in 2004 het gevoel had dat haar door de minister een kunstje werd geflikt klaagde ze haar nood in een interview met Nieuwe Revu. Van der Hoeven vergaf haar staande een Kamerdebat, met vochtige ogen, maar Nijs werd wel door de VVD de laan uitgestuurd.

Collega-minister Jacqueline Cramer dacht ook goed geregeld te hebben dat dit kabinet zich niet zou wagen aan kernenergie, maar kon toch niet voorkomen dat Van der Hoeven, inmiddels minister van economische zaken, een voet tussen de deur hield. Bovendien moest de voormalige hoogleraar Cramer erkennen dat voor duurzame energie Van der Hoeven de aangewezen minister was.

In de meeste politieke partijen zijn stapelaars actief. Bij de VVD onder anderen hoogleraar Paul Cliteur, bij D66 Rob de Wijk, hoogleraar en columnist bij Trouw en bij de PVV Geert Wilders.

De PvdA kent twee grote voorbeelden: Ahmed Aboutaleb en Ahmed Marcouch. De Rotterdamse burgemeester van Marokkaanse afkomst begon zijn opleiding niet op de mavo, maar op een lagere technische school, de lts. Daarna deed hij de mts en de hts om vervolgens in de journalistiek te belanden. Marcouch begon ook op een technische school, waarna hij bij de politie terechtkwam en vervolgopleidingen deed. De stadsdeelvoorzitter dankt er zijn bijnaam de ’de sheriff van Slotervaart’ aan.