Zonder de separeer kan psychiater niet

Separatie gebeurt alleen in crisissituaties om gevaar van de patiënt voor zichzelf of anderen af te wenden.

De berichtgeving over het toepassen van separatie is vaak zeer eenzijdig en ongenuanceerd. Zo ook in het opiniegedeelte van deze krant (20 april) geschreven door een beleidswetenschapper en een aantal filosofen die helaas de ervaring missen met datgene waar zij over schrijven.

De psychiatrie heeft in onze maatschappij tenminste twee functies. Het is een medisch specialisme dat geacht wordt goede zorg te leveren aan zijn patiënten. En zij dient de maatschappij te beschermen tegen gevaar dat sommige mensen met een psychiatrische stoornis kunnen vormen.

Patiënten die op enigerlei wijze een gevaar voor de maatschappij vormen en waarbij er een oorzakelijk verband bestaat tussen dit gevaar en een psychiatrische stoornis, kunnen gedwongen worden opgenomen met een Inbewaringstelling of Rechterlijke Machtiging. Het juridische kader van deze maatregelen heeft zo twee doelen: vrijwaring van de maatschappij van ernstig verstorend gedrag; en het creëren van een mogelijkheid tot behandeling. Over de vraag op welke patiënten dit kader moet worden toegepast bestaat al een discussie zo lang deze wetgeving bestaat.

Separatie wordt binnen deze groep alleen in crisissituaties toegepast om onmiddellijk gevaar van de patiënt voor zichzelf of anderen af te wenden en alleen in het kader van de wet. Het is met andere woorden onderdeel van een behandeling waaraan al een juridische basis ten grondslag ligt.

Abma c.s. stellen dat ’eenzame opsluiting’ niet meer van deze tijd is en dat de politiek maatregelen moet afdwingen om separeren uit te bannen. Deze stelling suggereert dat de beroepsgroep zelf geen problemen heeft met het toepassen van dwang en dat er te gemakkelijk toe wordt overgegaan. Deze suggestieve aanklacht naar de gehele geestelijke gezondheidszorg is onterecht en draagt ook in het geheel niet bij aan een betere zorg voor patiënten in de psychiatrie. Separatie, evenals andere vormen van dwang, worden niet als straf of voor de lol toegepast. Dwangmaatregelen worden in uiterste gevallen toegepast binnen het kader van een medische behandeling. Het toepassen van dwang is zowel voor de behandelaar als voor de patiënt vaak zeer ingrijpend.

In andere, ons omringende landen, wordt weer meer gebruikt gemaakt van fysieke-, mechanische- en chemische fixatie (vasthouden, vastbinden of platspuiten). Of die maatregelen beter of slechter (of veiliger of menselijker) zijn dan separatie is nooit aangetoond, hierover is ook geen consensus onder de beroepsgroepen binnen de geestelijke gezondheidszorg. Ook de mening van patiënten over de verschillende maatregelen is verre van eenduidig, integendeel, in grote onderzoeken blijken lang niet alle patiënten negatief te zijn over separatie.

Uiteraard is het streven binnen de psychiatrie om zo min mogelijk dwang toe te passen. Maar agressie komt nu eenmaal voor als onderdeel van psychiatrische stoornissen. Er zal toch een manier gevonden moeten worden om patiënten, die een acuut gevaar voor zichzelf of anderen vormen binnen een afdeling, zo goed mogelijk te behandelen en het gevaar zo snel mogelijk af te wenden.

Bij enkele zeer ernstig zieke patiënten die niet reageren op welke behandeling dan ook, kan het voorkomen dat een langdurige dwangmaatregel nodig is. Voor die enkele extreme gevallen zal meer personeel en kleinschalige opvang meestal ook geen oplossing bieden.

De verschillende beroepsgroepen binnen de psychiatrie zoeken hiervoor ook voortdurend naar nieuwe wegen. Zowel nationaal als internationaal lopen er vele projecten om dwang binnen de psychiatrie terug te dringen. Maatregelen vanuit de politiek om op basis van sentiment bepaalde vormen van dwang terug te dringen zijn dan ook onwenselijk.

De Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie heeft in 2008 een richtlijn ’Besluitvorming dwang: opname en behandeling’ uitgebracht waarin afwegingen welke gepaard gaan met het toepassen van dwang uitgewerkt zijn. Dwang is in de psychiatrie een uiterste redmiddel binnen een medische behandeling van ernstig gestoorde patiënten.