Milieuwinst van crisisakkoord: nul

Hoe duurzaam zijn de nieuwe kabinetsvoorstellen? Positief scoort de stimulans voor windenergie op zee. En ook het subsidiesysteem voor groene stroom klinkt als een ware omslag. Maar sceptici zien vooral een kabinet dat creatief kan boekhouden. Waar is de visie?

In het nieuwe crisisakkoord maakt het kabinet 6 miljard euro vrij voor investering. Hoogleraar transitiemanagement Jan Rotmans ziet niet direct een duurzame visie achter deze maatregelen. „Ik mis het duidelijke beeld van waar we naartoe willen.”

Wat Rotmans betreft had een behoorlijk deel van de investeringen naar duurzame mobiliteit gekund. „Waarom nu weer investeren in wegenbouw, infrastructuur en een sloopbonus, waardoor mensen de gebruikelijke auto’s kopen. Stimuleer dan liever dat NedCar elektrische auto’s gaat produceren. Stop daar dan een half miljard in!”

Mirjam de Rijk, directeur van Stichting Natuur en Milieu, heeft gisteren met minister Van der Hoeven van economische zaken gesproken. De Rijk is gedeeltelijk positief over de nieuwe plannen, maar zij denkt dat de milieuwinst uiteindelijk nul is. „Een gemiste kans. Dit was de mogelijkheid geweest om de overschakeling te maken naar duurzame energie.”

Rotmans is in dat opzicht nog heel positief te noemen. „Ik wil niet meteen azijnpisserig gaan doen. Wat nu gepresenteerd wordt, is groener en duurzamer dan wat er lag bij de start van het kabinet.”

Wat is er positief te noemen? De verandering van de huidige subsidieregeling voor duurzame energie (SDE) kan volgens Rotmans echt zorgen voor een versnelling van het aandeel zonne-energie. De subsidie die opwekkers van duurzame energie krijgen wordt in de toekomst niet betaald door het Rijk, maar uit een vaste toeslag op de energierekening. Dan is de regeling niet meer afhankelijk van vierjaarlijkse begrotingsplannen. Alle consumenten en bedrijven die in Nederland stroom verbruiken betalen bij de nieuwe plannen mee, een paar procent op elke verbruikte kilowattuur. Grote energieverbruikers betalen dus meer. Positief, vindt ook De Rijk.

Toch kleven er volgens haar ook bezwaren aan de nieuwe regeling. De Rijk: „Uiteindelijk kan er niet meer duurzame energie worden opgewekt dan nu, doordat het totale subsidiebedrag per jaar gelijk blijft.” Als dat bedrag op is dan is er geen subsidie meer mogelijk voor duurzame energie.

Teun Bokhoven, voorzitter van de Duurzame Energie Koepel, sluit zich bij haar aan. „Hierdoor wordt de overschakeling naar duurzame energie belemmerd.” Als de subsidiepot leeg is, dan valt de markt weer stil, denkt hij. Dat is geen goede, structurele stimulering van duurzame energieopwekking.

„Dit zijn halve maatregelen en dat is niet voldoende.” Wat hij liever zou zien is dat bestaande huizen worden uitgerust met zonneboilers en zonnepanelen. „Dat creëert per direct werkgelegenheid.”

Er zijn geen lange aanvraagprocedures nodig. Op die manier kun je alternatieve energie gebruiken om de economie vlot te trekken denkt hij.

Een ander goed ontvangen voorstel van het kabinet is de verdubbeling van het aantal megawatt windenergie (nu 450 megawatt) dat op zee wordt geproduceerd. De subsidie voor deze projecten gaat met 160 miljoen euro per jaar omhoog, 2,4 miljard over vijftien jaar in totaal. Dat begint pas over drie jaar, maar er gaat nu al stimulans van uit, is de verwachting.

Met het eigen Urgenda-team vanuit de Erasmus-universiteit pleit hoogleraar Rotmans voor een vervijfvoudiging van het aandeel windenergie. „Maar eerlijk is eerlijk, een extra investering van 160 miljoen per jaar is ook niet mis. Tijdens de coalitieonderhandelingen heeft er echt iemand voor duurzaamheid geknokt, dat mag ook wel eens gezegd worden.”

Henk den Boon kan zijn enthousiasme nauwelijks de baas. Zijn bedrijf E-connection, dat windmolenparken ontwikkelt en bouwt, heeft alleen al voor 800 megawatt aan projectplannen ingediend bij het Rijk. De verdubbeling naar 900 megawatt in deze kabinetsperiode maakt volgens hem een groot verschil. „Het kan de realisatie van een groot aantal windparken op zee versnellen.” Dat schept extra werkgelegenheid op de korte termijn, denkt hij. „Het getuigt van politieke moed om zoveel geld uit te trekken voor duurzame energieopwekking. ”

Helaas worden de positieve maatregelen tenietgedaan door de negatieve. „De aanleg van extra wegen en de afschaffing van de vliegtaks”, zegt Mirjam de Rijk. Sinds 1 juli 2008 betalen reizigers voor een vliegticket binnen Europa ruim elf euro meer, buiten Europa vijfenveertig euro. Per jaar levert dat de overheid 300 miljoen op en belangrijker, het milieu wordt gespaard omdat er minder mensen zouden vliegen. Schiphol beweert dat er 900.000 ritjes minder gemaakt worden.

Duurzaamheidsdeskundige Rotmans: „Vanuit de luchthaven wordt een enorm drama gemaakt over het weglekken van passagiers naar het buitenland, maar dat is flauwekul. Schiphol heeft zelf zijn prijzen verhoogd, waardoor je gemiddeld honderd euro duurder uit bent dan in het buitenland. Dan is die 11 euro aan vliegtaks maar een heel klein percentage.”

Rotmans vindt het „belachelijk” dat de heffing nu weer wordt geschrapt. „Dat is gewoon symboolpolitiek en het bevestigt dat de lobby vanuit Schiphol naar Den Haag enorm machtig is.”

Al met al is Bokhoven teleurgesteld in het complete pakket. „Duurzaamheid is vooral een term die gebruikt wordt als windowdressing. Nieuwe investeringen zien we eigenlijk weinig.” Hij geeft het geld dat naar de isolatie van huizen en ziekenhuizen als voorbeeld. „Dat is twee jaar geleden al vrijgemaakt voor het Schoon en Zuinig programma.”

Ook Chris Bruijnes verwacht niet dat er veel extra geïnvesteerd wordt. Hij is directeur van ’Meer met minder’, een plan van energiebedrijven, installateurs en bouwers om voor 2011 een half miljoen bestaande woningen te isoleren en energiezuiniger te maken.

„In feite stonden er al miljoenen op de begroting. Als je naar de begrotingssystematiek van het Rijk kijkt, veronderstel ik dat het bij de nieuwe plannen eerder om een garantstelling of groen-regeling gaat, waardoor het aantrekkelijker wordt om te lenen.” Creatief omgaan met geld, noemt Bruijnes het.

„Een budgettair hoogstandje. In deze tijden kun je dat het kabinet niet kwalijk nemen, maar het valt wel een beetje tegen.”

Zijn eigen club voelt veel voor bijvoorbeeld een btw-verlaging op onderhoudswerk. Dat zou woningcorporaties enorm stimuleren, maar blijkbaar zijn dergelijke regelingen not done in Den Haag.” Bruijnes verwacht sowieso niet dat de zegen uit Den Haag komt.

„Wij kijken vooral hoe provincies en gemeenten een bijdrage kunnen leveren en daar proberen we een uniforme aanpak voor te bedenken. Zo heeft Brabant al 500 euro subsidie als je twee isolerende maatregelen neemt. Zelf hebben we premies van 750 euro beschikbaar voor mensen die hun energierekening met dertig procent omlaag brengen.”

Hij is sceptisch. „Dit is niet een bod waar ik van achterover sla. Sociale en economische aspecten hebben de onderhandelingen gedomineerd en nu komt er op het laatst een beetje groen bij. Dat terwijl duurzaam investeren topprioriteit had moeten zijn.”

Rotmans geeft de hoop nog niet op. „Ik ga er niet van uit dat het allemaal een sigaar uit eigen doos is. In die zin worden de komende weken nog spannender dan de eerste onderhandelingen. Nu gaat een aantal ambtenaren de details invullen. Het resultaat daarvan zal uiteindelijk de effectiviteit van dit crisisakkoord bepalen.”