’Betalen voor waarde natuur’

De biodiversiteit staat wereldwijd zwaar onder druk. Een commissie onder leiding van oud-minister Hans Alders ontwikkelt financiële instrumenten om het tij te keren.

Politieke aandacht is er genoeg om de biodiversiteit wereldwijd te beschermen, zegt Hans Alders, voormalig minister van vrom. Alders leidt in opdracht van het kabinet een commissie die de overheid moet adviseren over nieuw biodiversiteitsbeleid. De commissie moet daarbij laten zien wat de mogelijkheden zijn om bijvoorbeeld rijke landen permanent te laten meebetalen aan het behoud van biodiversiteit en hulpbronnen in arme landen.

De oud-minister herinnert zich nog scherp hoe op een wereldtop over het internationaal Bosverdrag, ruim tien jaar geleden, VN-lidstaten hartverwarmende toespraken hielden over de noodzaak van zo’n verdrag. Alders: „Er werd zo mooi gesproken, de tranen biggelden je over de wangen.” Totdat ’s ochtends om half vijf de minister van milieu van Indonesië aan het woord kwam. „Laten we hier vooral mee stoppen”, zei hij. „U heeft allen mooi gesproken. Maar als we onze bossen niet mogen kappen en u bent niet bereid te betalen voor het behoud, hoe houden we dan onze economie draaiende?”

De anekdote schetst in een notendop de tragedie van biodiversiteit. De longen van de aarde – bron van genetisch materiaal en medicijnen, onmisbare schakel in de waterhuishouding – leggen het af tegen de economische ontwikkeling. Bereidheid om dat met klinkende munt te voorkomen, is er nauwelijks. Het thema raakt bovendien gevoelige vraagstukken als de welvaartsverdeling wereldwijd.

De risico’s van biodiversiteitsverlies zijn echter groot. Ecosystemen raken uit balans en kunnen hun diensten aan de mens niet meer goed vervullen. „We weten niet waar we als wereld op aankoersen”, zegt Arthur Eijs, secretaris van de werkgroep-Alders en coördinator biodiversiteit van het ministerie van vrom. „Het is alsof we geblinddoekt langs de rand van een ravijn lopen. Iedereen weet dat het eens fout zal gaan. Maar wanneer? En met welke gevolgen?” De signalen dat het op sommige plekken al fout gaat, zijn legio. De overbevissing is een feit, net als de almaar groeiende lijst van beschermde en uitgestorven dier- en plantensoorten. In Nederland rest nog maar vijftien procent van de oorspronkelijke flora en fauna.

„Boekenkasten puilen uit met analyses over de waarde van biodiversiteit. Maar men krijgt dat niet vertaald in maatregelen waarmee we die waarde ook echt verzilveren. Hoe kan een land als Nederland zijn te grote ecologische voetafdruk verduurzamen en compenseren?”, zegt Alders. Over dat onderwerp organiseerde vrom vorige week in Amsterdam een bijeenkomst met experts uit verschillende landen. „Wereldwijd moeten we afspraken maken hoe we gaan betalen voor de waarde van biodiversiteit. En niet met losse projectfinanciering, maar permanent. Behoud van biodiversiteit moet economisch interessant worden”, zegt Alders. Uiteindelijk moet dat eind 2010 op de VN-top over biodiversiteit in Japan tot nieuwe afspraken leiden. De meest simpele vorm van compensatie is natuurlijk het principe ’ik koop hout en betaal ook voor de herplant van de omgehakte boom’, zegt Alders. „Of leg op de consumptie van grondstoffen een extra heffing.” Maar je kunt ook compensatiemethoden bedenken vergelijkbaar met de handel in emissierechten: ’biodiversiteitscredits’ die worden verkocht aan bedrijven of landen die per saldo te veel de wereld belasten. Misschien is zo betere compensatie mogelijk, denkt Alders. Dit soort voorstellen zal de komende jaren worden uitgewerkt.

Maar wil de consument hier uiteindelijk wel voor betalen? „Dat is natuurlijk de kern van de discussie”, zegt Alders. „Je moet dus laten zien dat het redelijk is om hiervoor te betalen.” En het compensatiebeleid moet in volle breedte worden omarmd door alle VN-lidstaten, inclusief de VS. Net als de internationaal erkende schurkenstaten hebben de VS het VN-biodiversiteitsverdrag uit 1992 nooit in maatregelen omgezet. Steun van de nieuwe Amerikaanse president zou daarom een belangrijk signaal zijn.