’De advocatuur deugt’

Advocaten worden alom beschouwd als deskundige professionals, maar veel mensen menen toch dat er een luchtje om hen heen hangt: van witwaspraktijken, van geldklopperij. Willem Bekkers, deken van de Nederlandse Orde van Advocaten is dat spuugzat. „Het aantal strafzaken tegen advocaten de afgelopen jaren is te verwaarlozen. Het gaat om incidenten.”

’Al die vooroordelen over ons beroep”, verzucht Willem Bekkers, deken van de Nederlandse Orde van Advocaten. „Je hoort ze op verjaardagsfeestjes: ’Advocaten zijn zakkenvullers’. ’Slimme leugenaars die de waarheid verdraaien, zodat een crimineel vrijuit gaat’.”

De deken is bezorgd over dat imago. Er hangt een wat bedenkelijke sfeer rond zijn confrères en er zijn veel misverstanden over het vak. „In elke beroepsgroep heb je zwarte schapen, die helaas nogal sterk het imago bepalen. Maar het verwijt dat advocaten met witwassen of andere criminele activiteiten bezig zijn, klopt gewoon niet”, zegt de deken strijdbaar. „Het is een verwijt dat ik niet kan accepteren. Zoiets is funest voor de beroepsgroep. We hebben het onderzocht. Het aantal strafzaken tegen advocaten de afgelopen jaren is te verwaarlozen. Het gaat om incidenten. Dat wil nog niet zeggen dat ik dat allemaal prima vind, maar de Nederlandse advocatuur deugt. Wie zomaar wat roept over mijn vakgenoten heeft een probleem, want dat accepteer ik niet.”

Ook het verwijt dat advocaten zakkenvullers zijn, wil Bekkers graag pareren. „Er zijn heus advocaten met het hart op de juist plaats, die bij wijze van spreken nog wel eens een declaratie ’vergeten’ te versturen. Tarieven spelen voor hen slechts een kleine rol. Er zijn er echt nog die tegen een client zeggen: ’Kan me niet schelen dat u dit niet kunt betalen, we gaan ervoor’.”

Uit de peiling ’Staat van het Recht’, die Trouw elke vijf jaar laat uitvoeren, blijkt dat veel Nederlanders denken dat je je straf eerder ontloopt als je genoeg geld hebt voor een dure advocaat. Een misverstand, meent Bekkers. „Ik vind het heel merkwaardig, maar veel mensen willen graag een dure advocaat. Eén met een mooi maatpak en een dure auto. Maar de dure advocaat is niet altijd de beste. Je kunt in het Amstel Hotel logeren of kiezen voor een klein familiehotel in de Achterhoek, dat zegt niets over de kwaliteit van je overnachting. Die diversiteit hebben we ook in de advocatuur. Iedereen kan de advocaat kiezen die bij hem past. Dat is belangrijk, omdat het een vertrouwensberoep is. Als er geen vertrouwen is tussen advocaat en cliënt, kun je beter stoppen. Ik heb om die reden wel eens een cliënt de deur gewezen.”

Om het imago van zijn vakgenoten op te vijzelen, wil Bekkers meer aandacht in de rechtenstudie voor beroepsethiek. Daarnaast wil hij meer voorlichting geven. „Aan de samenleving laten zien waar het beroep voor staat. Ik zou het prachtig vinden als er een tv-programma kwam waarin openbaar ministerie, advocatuur en rechterlijke macht gedrieën uitleg geven en debatteren over de rechtspleging. Zoiets als het Vara-programma ’De Leugen Regeert’, waarin journalisten over de media discussiëren.”

Rechterlijke macht en advocatuur moeten sowieso vaker samen optrekken en naar buiten treden, vindt Bekkers. „We zijn elkaar een beetje uit het oog verloren, heel jammer. Openbaar ministerie, rechters en advocatuur hebben een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor een goede rechtspleging. Wij zijn de trojka van ons rechtsysteem.”

Uit het onderzoek ’Staat van het Recht’ blijkt dat veel mensen vinden dat rechters en officieren van justitie gestraft moeten worden als ze fouten maken die leiden tot veroordeling van onschuldigen, zoals bij de Schiedammer parkmoord en de Puttense moordzaak. „Dat gebeurt al”, weet Bekkers. „Als een rechter ondeskundig of onprofessioneel is, wordt daar intern goed tegen opgetreden.” Maar de samenleving merkt daar weinig van. Bekkers heeft begrip voor die geslotenheid. „Openheid is belangrijk, maar vertrouwen creëer je niet door een rechter of officier aan de schandpaal te nagelen. Ik weet zeker dat het debacle van de Schiedammer parkmoord bijvoorbeeld intern behoorlijk is opgelost.”

Spiegelbeeldig aan het geringe vertrouwen in de manier waarop de overheid criminaliteit bestrijdt, laat ’Staat van het Recht’ een grote maatschappelijke waardering zien voor de zogenoemde ’burgerspeurders’, als Peter R. de Vries en Maurice de Hond, die justitie niet vertrouwen en zelf op onderzoek uitgaan. „Op zich is er niks mis met het werk van de burgerspeurder, maar het moet niet doorslaan. Straks krijgen we een soort oostblok-samenleving waar iedereen iedereen loopt op te sporen. In zo’n land wil ik niet leven.”

Bekkers vraagt zich af of er tussen het openbaar ministerie en (de advocaat van) de verdachte nog wel sprake is van gelijke wapens. „Het openbaar ministerie, de overheid dus, heeft heel veel machtsmiddelen. Dat is natuurlijk in ons aller belang. Maar het betekent wel dat als hier straks de politie binnenkomt en tegen u zegt dat u mee moet naar het bureau, u maar heeft te gaan.”

„In de Schiedammer parkmoord is een man in drie instanties onschuldig veroordeeld. Dat roept de vraag op of de rechten van de verdediging wel voldoende zijn gewaarborgd. Ik hoor strafrechtadvocaten niet zeggen dat ze te weinig middelen hebben. Maar met hen begrijp ik bijvoorbeeld niets van de weerstand bij het openbaar ministerie tegen toelating van advocaten bij het verhoor van een verdachte door de politie.”

Dat is in andere Europese landen al lang gemeengoed. In Nederland gebeurt het sinds de Schiedammer parkmoord alleen op proef. Maar Bekkers verwacht dat het over een paar jaar ook hier heel normaal is dat de politie een verdachte alleen verhoort in het bijzijn van diens advocaat. Ook een recente uitspraak van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens zal daar druk opzetten, verwacht Bekkers. „Ik zie het bezwaar ook helemaal niet. De politie moet zelfbewust optreden tijdens zo’n verhoor. Zich niet door de advocaat in de hoek laten zetten. En andersom moet men ook niet de beledigde majesteit uithangen.”

Dat het openbaar ministerie meer geld krijgt voor de bestrijding van criminaliteit, daar is Bekkers niet tegen. „Maar de verdediging wordt financieel uitgekleed”, meent hij, doelend op de bezuinigingen die staatssecretaris Albayrak van justitie oplegt aan de gesubsidieerde rechtshulp. „Wie dat heeft bedacht... Justitie zegt dat de maatregelen nodig zijn om te voorkomen dat de deur naar de rechter wijd wordt opengezet. Dat is een diskwalificatie van de burger. Alsof mensen zo graag procederen. Bij het voorstel om iemand die door de politie wordt gearresteerd pas in een later stadium een advocaat toe te wijzen gaat het financieel gezien om een minor point. Maar het getuigt van een bepaalde manier van denken, terwijl rechtshandhaving ondenkbaar is zonder rechtsbescherming. Ook rechters verzekeren dat het de behandeling van een zaak alleen maar ten goede komt, als een verdachte al bij het eerste verhoor door de politie hulp heeft van een advocaat. Dat kan veel onduidelijkheden en misverstanden al voor de zitting wegnemen. Misschien is die zitting dan niet eens meer nodig.”

Die ’bepaalde manier van denken’ zag Bekkers ook in een jarenlang gevecht tussen advocaten en openbaar ministerie over het afluisteren van telefoongesprekken tussen advocaten en hun cliënten. „Dat mag niet. Als het toch gebeurt, schendt het de vertrouwensrelatie tussen cliënt en advocaat.” Bekkers is blij dat minister Hirsch Ballin een einde gaat maken aan die praktijken. Via nummerherkenning kan de politie zien dat een verdachte met zijn advocaat belt. Dat gesprek wordt niet afgeluisterd. „Maar het heeft jaren geduurd. De rechter moest eraan te pas komen om het openbaar ministerie en het ministerie tot deze rigoureuze bijstelling te laten komen. En het waren geen incidenten, zoals Justitie stelde. Het gebeurde structureel. Ik snap die politiemensen wel. Die willen een gruwelijke moord oplossen en de dader achter de tralies krijgen. Heus, ook advocaten vinden dat een verdachte moet worden veroordeeld als het tenlastegelegde is bewezen. Maar er moet wél recht worden gedaan. De rechtsstaat is de basis onder onze welvaart, beschaving en democratische ontwikkeling.”