De dwarsliggers krijgen hun zin

De mensenrechtenagenda is gekaapt door dwarsliggers vindt Human Rights Watch. Barack Obama kan het verschil maken, maar ook de EU moet anders gaan werken.

Human Rights Watch (HRW) is somber in haar jaarrapport. Landen als Rusland, Egypte en Pakistan frustreren het bevorderen van mensenrechten. Door sancties te blokkeren tegen Zimbabwe bijvoorbeeld, of door misdragingen in Iran niet langer te behandelen. Ze hebben gezien hun eigen schendingen van mensenrechten geen belang bij steeds hogere standaarden, en proberen de belangrijkste internationale organisaties in de wielen te rijden.

„Het gaat niet alleen om het functioneren van de Mensenrechtenraad (MR)”, zegt HRW-directeur Kenneth Roth over het moeizaam werkende VN-orgaan dat zich buigt over mensenrechten. „Het overstijgt alle instituties en is vooral afgelopen jaar naar voren gekomen. In de MR hebben ze de agenda gekaapt door bijvoorbeeld de speciale gezant voor Congo te schrappen, terwijl daar op grote schaal misdaden worden gepleegd. De dwarsliggers krijgen twijfelaars mee door het falen van het Westen.”

Roth heeft het niet alleen over de VS – hoewel volgens hem „de regering-Bush de VS in diskrediet heeft gebracht door het martelen, gevangenschap zonder berechting en andere maatregelen tegen terrorisme.” Bij de EU bijvoorbeeld faalt de werkwijze. „Er gaat zoveel tijd zitten in het bereiken van consensus tussen EU-leden, dat er geen energie meer overblijft om flexibel te onderhandelen met andere landen. De EU-diplomaten hebben meer speelruimte nodig. VS en EU moeten gematigde Afrikaanse landen, zoals Zambia of Botswana, blijven vragen waarom ze zich laten leiden door repressieve regimes als Egypte of Algerije. Of het terecht is dat die het beeld van Afrika vertegenwoordigen. Daar is veel diplomatie voor nodig.”

Maar het Westen, ook de EU, heeft vooral een moreel probleem. „De Europeanen hebben nagelaten voldoende kritiek te leveren op de VS en zij zijn te terughoudend met het bespreken van eigen kwesties, zoals omgang met migranten of racisme. Dat maakt de claim van dwarsliggers, dat de EU dubbele standaarden hanteert, effectiever.”

HRW is blij dat het tijdperk-Bush ten einde loopt, maar nog niet zeker of Obama een enorm verschil zal maken. „De zaken zullen in de goede richting bewegen, maar de vraag is hoever? We weten nog niet of het een duidelijk breekpunt wordt. Obama heeft de gelegenheid, maar met alleen zijn imago komt hij er niet. Hij moet dat snel omzetten in beleid. Zo moet hij de uitzonderingspositie van de VS beëindigen en duidelijk maken dat het land deel uitmaakt van een internationaal systeem. Hij zou ook vroeg in zijn termijn moeten aankondigen dat de VS een zetel willen in de Mensenrechtenraad. De afwezigheid van de VS heeft bijgedragen aan de matige prestaties van die raad.”

Ook voor binnen de VS heeft HRW een wens. „Er moet een Waarheidscommissie komen die de strijd tegen het terrorisme tegen het licht houdt. Dat is wat ons betreft een eerste stap, idealiter moeten de hoogstverantwoordelijken er ook voor vervolgd worden. Maar de Waarheidscommissie is essentieel, beleid veranderen is niet genoeg. Anders blijft het Bush-beleid bestaan als historisch voorbeeld. Het misbruik moet officieel worden verworpen.”