Een stukje museum aan de muur

Via een internetveiling bieden musea hun 'overtollige' werken aan. Startprijs niet hoger dan 17,50 euro. Een buitenkans voor kunstliefhebbers.

Het spannendste uur voor de bieders op ’Haal een stukje museum in huis’.nl’ is zondagavond tussen 20.00 en 21.00 uur. Om negen uur sluit de veiling en een kleine groep kenners weet inmiddels dat vooral het laatste uur, het uur van de waarheid is. Gaat een kunstwerk dan echt voor een prikkie weg of lopen de biedingen nog flink op? De prijs van ’Geel-wit object aan zee’ van Marinus Fruit bijvoorbeeld stijgt op het laatst nog tot 122 euro. Maar het hoogste bedrag werd vorige week geboden voor het schilderij ’San Grimignano’ van Bertus de Meij. Dat ging uiteindelijk weg voor 425 euro. Een flink bedrag maar toch niet echt veel voor een prachtig schilderij.

De nieuwe eigenaren hebben dit buitenkansje te danken aan de uitpuilende depots van Nederlandse musea. Het Instituut Collectie Nederland is namens de overheid belast met zorg, beheer en behoud van roerend cultureel erfgoed en probeert al langere tijd orde te scheppen. „Er is veel werk dat gewoon nooit meer de depots uitkomt”, zegt Marina Raymakers van de ICN.

Veel collecties zijn gewoon te groot geworden. Tijdens de BKR periode, de sociale regeling voor kunstenaars uit de zeventiger jaren, is veel in depots terecht gekomen. Via verschillende opruimingoperaties is dat aangepakt. Gemeenten bijvoorbeeld die werk hadden hangen in openbare gebouwen, mochten het allemaal houden. Maar er is nog steeds veel. Musea kopen zelf natuurlijk werk aan, maar er wordt ook regelmatig werk geschonken. En ieder museum wil natuurlijk ook een eigen gezicht hebben. Vaak past allerlei werk dan helemaal niet meer in de collectie. De drang om de zaak eens op orde te brengen is groot.”

Maar wat doe je met werk dat niet meer in het museum past? Eerst wordt nagegaan of andere musea het misschien willen hebben. Het ICN heeft daarvoor een herplaatsingsdatabase in het leven geroepen. Musea kunnen daarop werk aanbieden of laten weten dat ze belangstelling voor iets hebben. Op de site (www.herplaatsingsdatabase.nl) kunnen de kunstwerken worden gevolgd. Opgeluchte mededelingen op de site roepen associaties op met het succesvol onderbrengen van verlaten huisdieren: ’Het Industrion heeft in oktober 2008 een viertal objecten succesvol herplaatst bij het Pianola Museum te Amsterdam’. ’Litho en twee schilderijen Ed Dukkers naar Museum Flehite’.

Wie aast op speciale koopjes kan op de herplaatsingsdatabase vast bekijken wat er in de toekomt aangeboden gaat worden. Want stukken die niet worden herplaatst, gaan onherroepelijk naar de internetveiling. Marina Raymakers van ICN: „We hebben vorig jaar een grote veiling georganiseerd bij een veilinghuis maar internet is laagdrempelig. Daar komt ook een ander publiek op af en dat is wel zo leuk. Iedereen krijgt zo een kans.”

Iedere week worden er nu zo’n vijftig kunstwerken zo aangeboden. De startprijs ligt tussen de 1 euro en 17,50. Afgelopen week was er onder meer werk in de aanbieding van het Museum voor Communicatie in Den Haag. Er werd een houten wandtelefoon geveild van begin 1900. Startprijs 1 euro. En een grafiek van Jeroen Henneman uit 1983, met een startprijs van 17,50 euro. De prijs daarvan steeg wel snel.

Maar wat vinden de kunstenaars er zelf van? Het maakt natuurlijk wel uit of je werk in het bezit van een museum is of voor een paar euro op eBay staat. De werken van Hans Wap zijn populair op de veilingsite. Twee weken geleden werd veertien keer geboden op zijn grafiek ’Vloed’. Het ging weg voor 102,50 euro. Afgelopen week werd ’Femme fatale’ geveild, een ets van twee knalrode hoge hakken die een minivliegtuigje vertrappen.

Wap heeft nog nooit van 'Haal een stukje museum in huis' gehoord: „Maar ik kom ook wel eens werk van mezelf tegen op Marktplaats. Dat werk komt uit de ING Collectie. Ik wist niet dat ze het weg doen. Daar kun je natuurlijk niets tegen doen. Zij zijn de eigenaar en mogen ermee doen wat ze willen. Ik zou het eigenlijk wel een goed idee vinden als er een site komt waarop kunstenaars zelf hun oude werk kunnen verkopen. Ik heb nog veel meer oud werk liggen hier.”

Het ICN probeert kunstenaars wier werk naar de veiling gaat te bereiken. Marina Raymakers: Of de erven natuurlijk. Maar lang niet iedereen wil het werk terug en sommigen vinden het juist leuk dat hun werk op deze manier bij mensen terecht komt die het mooi vinden.”

Veel werken die op dit moment ter veiling worden aangeboden komen uit de ING Collectie. Uit de 25.000 objecten omvattende collectie worden de komende tijd 2500 werken afgestoten, voornamelijk grafiek. Sanne ten Brink van ING: „Het gaat om werken die wij niet meer representatief vinden voor de collectie of die oververtegenwoordigd zijn in de collectie.” Ook ING probeert eerst de kunstenaars te bereiken maar dat lukt niet altijd. De opbrengst van de veiling van dit werk gaan naar Unicef.

Het schilderij van de roze Chinese waaier maakt een nogal sneue indruk op de site. Niemand heeft meer kunnen achterhalen wie de maker is. Het is waarschijnlijk in de ING Collectie terecht gekomen na een fusie en documentatie ontbreekt. Een titel heeft het schilderij ook niet.

Een soortgelijk schilderij van een paar bloemen van een eveneens onbekende maker doet het echter onverwacht goed op de veiling. Er wordt flink op geboden en de prijs stijgt per dag. En dan, aan het einde van de veilingweek wordt ook het schilderij met de waaier opgemerkt. Er wordt goed op geboden.