Natuurbehoud kan goed zonder schade economie

opinie Het akkoord van mosselvissers en liefhebbers van de Waddenzee is een schoolvoorbeeld van hoe het moet.

Werkgeversorganisaties beweren nogal eens dat de strenge natuurwetgeving het land ’op slot’ zet voor economische ontwikkeling. En dat natuurorganisaties de vooruitgang blokkeren. De overeenkomst die de mosselsector, vier natuurorganisaties en minister Verburg van LNV woensdag tekenden toont het tegendeel aan. Dankzij goede afspraken zijn er vooral winnaars. De mosselvisserij kan innoveren en behoudt zo zijn toekomst, en de natuur gaat sterk verbeteren.

Tot voor kort ging het ongeveer zo. De mosselvissers wilden hun traditionele bodemvisserij voortzetten, en vonden de zorgen van de natuurorganisaties over de natuureffecten van hun praktijken bedreigend, of op zijn best gezeur. De vissers trokken en duwden aan de overheid om het gelijk aan hun zijde te krijgen.

De natuurorganisaties van hun kant bepleitten al jaren natuurherstel van de Waddenzee, maar zagen vooral achteruitgang en bedreigingen. Ook de mosselvisserij werd als schadelijk gezien: mosselbanken kunnen de ’koraalriffen’ van de Waddenzee zijn, en visserij belemmert het ontstaan daarvan.

De natuurorganisaties, die vonden dat er met natuurherstel onvoldoende tempo werd gemaakt, spanden juridische procedures aan tegen individuele sectoren, zoals de mosselsector. Daarmee konden ze weliswaar niet een gewenst natuurherstel afdwingen, maar wel een aantal negatieve ontwikkelingen tegenhouden of remmen.

De situatie was jarenlang voor alle partijen onbevredigend. Voor de natuurorganisaties, omdat zicht op het bepleite natuurherstel uitbleef. Voor de mosselvissers, omdat de dreiging van nieuwe juridische procedures het onzeker maakte of de gangbare mosselzaadvisserij zou kunnen worden doorgezet, maar ook de route naar innovaties blokkeert.

De sector kwam klem te zitten. En de overheid bleef zitten met eisen van alle zijden om het schijnbaar onverenigbare met elkaar te verzoeken. Want naast de mosselsector en de natuurorganisaties trekken vele andere Waddenzeegebruikers aan de overheid om de ene of juist de andere richting op te gaan.

De Raad van State stelde de natuurorganisaties in 2008 achteraf in het gelijk in hun bezwaar tegen de voorjaarsvisserij van 2006. Dat bracht de mosselsector in acute nood. Daarop riep minister Verburg partijen aan de onderhandelingstafel. Met als resultaat een convenant en een pakket aan afspraken werden vastgelegd.

De essentie is: gezamenlijk werken aan een ’rijke Waddenzee’, stapsgewijs verminderen van de gangbare mosselzaadvisserij en steeds meer mosselzaad invangen via innovatieve technieken. Een overgang van ’jacht’ naar ’teelt’, eigenlijk.

Deze gezamenlijke visie geeft de overheid nieuwe ruimte om vergunningen te verlenen die niet meer voor de rechter worden bevochten, en om de verantwoordelijkheid voor natuurkwaliteit te nemen. Die combinatie biedt zicht op een toekomst waarin alle partijen zich thuis voelen.

De Waddenzee is uniek, maar de conflicten tussen natuur en economie niet. In het verleden kon de overheid keuzes maken en sturen, maar dat is tegenwoordig veel minder het geval. De overheid is één van de partijen.

Om vooruit te komen zullen bedrijven en natuurorganisaties samen een weg moeten uitstippelen, waarbij de overheid weer de ruimte krijgt om te regelen wat zij kan regelen.

Deze benadering kan helpen tal van andere bestaande of dreigende conflicten over natuur en milieu in Nederland in kansen om te zetten: windparken, nieuwe energiecentrales, aanleg van wegen, uitdieping van vaargeulen, landbouwontwikkeling en havenuitbreiding, noem maar op.

Het blijkt mogelijk om op ’hoofdpijndossiers’ wegen te vinden waarmee natuur én economie zijn gediend. Niet door tegen de natuurwetgeving of de natuurorganisaties aan te schoppen, maar door samen te werken. Werkgevers moeten niet klagen, maar als moderne ondernemers zaken doen met wat misschien tegenstanders lijken, maar partners blijken te zijn. De mosselsector, de natuurorganisaties en de minister van LNV hebben de ’BV Nederland’ een waardevolle les geleerd.