Communisme maakt comeback

De communisten winnen aan terrein in Japan, een reactie op de harde economische lijn van de regering. Een stripboek van Das Kapital van Marx vliegt de winkel uit.

Het is druk bij de Kitano Tenmangu-heiligdom in Kyoto. Japanners drommen rond een pruimenboom en schieten plaatjes van de eerste bloesems, voorbodes van de lente. De bloemen trekken meer publiek dan de geluidswagen van de Japanse Communistische Partij (JCP), buiten de poort van het heiligdom. Een man met megafoon spreekt vanaf het dak tot een handvol Japanners.

Toch is ook voor de JCP een nieuwe lente aangebroken. In december noteerde de partij voor de veertiende maand op rij een stijging van het aantal leden. Sinds oktober 2007 meldden zich 14.000 nieuwe aanhangers; de partij telt nu meer dan 415.000 leden. Ook steeg voor het eerst in 21 jaar de oplage van partijblad ’De krant van de rode vlag’.

De groei zette begin vorig jaar in, toen partijleider Kazuo Shii de regerende coalitie aanviel op de scheve werkgelegenheidsverhoudingen in Japan. „Dagarbeiders worden in dit land aan de kant geschoven als wegwerpartikelen”, zei hij in een inmiddels beroemde speech.

„We hebben het betoog toen op onze website gezet”, zegt Toshio Ueki van het partijbureau. „Dat filmpje is inmiddels 400.000 keer bekeken.”

Posters met woorden van dezelfde strekking hangen overal in de stad, sommige met een foto van leider Shii. ’Mensen zijn geen dingen’, staat op een van de affiches. Woorden die vooral weerklank vinden onder het leger van uitzendkrachten in Japan.

In de jaren negentig, toen de Japanse economie ineenstortte, verruilden bedrijven veel vaste werknemers voor tijdelijke krachten. Sinds 2000 ging het helemaal rap. Het aantal uitzendkrachten steeg van 333.000 in dat jaar tot 1,3 miljoen in 2007.

Nu de economie opnieuw klappen krijgt, vliegen uitzendkrachten er massaal uit. Het Japanse ministerie van volksgezondheid, werkgelegenheid en welzijn verwacht dat tussen oktober 2008 en maart dit jaar bijna 125.000 ’non-reguliere’ werknemers hun baan zullen verliezen – 50 procent meer dan het ministerie in december voorspelde.

Ueki: „Op onze site krijgen we reacties als ’Werknemers mogen niet langer als voorwerpen worden behandeld’, ’Ik wil een stabiel inkomen’ en ’De druk van belastingen en verzekeringen neemt toe, terwijl mijn inkomen alleen maar daalt’.”

Of de JCP ooit echt een vuist kan maken, is de vraag. In de algemene verkiezingen van 2005 sleepte de partij 7,25 procent van de stemmen binnen. Dat was fors minder dan de Liberale Democratische Partij en de Democratische Partij van Japan.

Maar de JCP is volgens peilingen de kleine coalitiepartner New Komeito voorbijgestreefd. De vechtlust van de partij is dan ook groot. De JCP werpt zich op als hoeder van de zwakkeren in de samenleving, met verhoging van het minimumloon als speerpunt van haar beleid.

„De overheid wil het minimumuurloon verhogen tot boven de 700 yen (bijna 6 euro - red.)”, zegt Ueki. „Een stap vooruit. Maar ook dan heeft Japan het laagste minimumloon van alle ontwikkelde landen.”

Volgens de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (Oeso) bedroeg het Japanse minimumloon in 2006 ongeveer 30 procent van het gemiddelde nettoloon. In Nederland was dat ruim 50 procent.

„Onze partij blijft knokken voor een minimumuurloon van 1000 yen of meer”, meldt Ueki.

Dat de minderbedeelden zich roeren, blijkt ook in de boekwinkel. In december verscheen in Japan de klassieker ’Das Kapital’ van Karl Marx in stripboekvorm. Tot nu toe werden er al 70.000 exemplaren van verkocht. Ook het boek ’Kanikosen’ (Het krabinblikschip), een marxistische cultroman uit 1929 over de barre leefomstandigheden van een groep arme vissers, vliegt sinds vorig jaar de winkels uit. „In 2007 verkochten we slechts 5000 exemplaren van ’Kanikosen’”, zegt Fumiaki Mori van uitgever Shinchosha. „In 2008 waren dat er bijna 550.000.” Het boek is ook verkrijgbaar als stripboek en later dit jaar komt een nieuwe filmversie uit.