Een herdershond voert het woord

Is de nieuwe roman van Vincent Bijlo een parodie, een pamflet, of toch gewoon een liefdesverhaal? Zijn vaardig door elkaar husselen van genres levert in elk geval een vermakelijk boek op.

Mensen nemen hun ogen veel te serieus. Ze lopen ’als kippen zonder kop hun ogen achterna’, schrijft de blinde cabaretier en schrijver Vincent Bijlo in zijn nieuwe roman ’De Ottomaanse herder’. Hij doet dat bij monde van zijn cynische hoofdrolspeler Sikko.

Smalend stelt Sikko vast dat we sinaasappels oranje verven om ze er mooier uit te laten zien, dat tomaten en kipfilets als siliconenborsten bol staan van het water, en dat vlees van kistkalveren om onnavolgbare redenen maagdelijk wit moet zijn.

In verband met de Boekenweek wijzen we meteen even op de

bijzondere verteller van het verhaal: de blindengeleidehond van Sikko, oftewel de Ottomaanse herder. Bijlo beschrijft hun verstandhouding met tederheid. Als het baasje boos wordt, weet de hond wat hij moet doen: „Ik likte zijn hand om hem te bedaren, duwde mijn snuit in zijn handpalm, terwijl ik mijn lauwe adem tussen zijn vingers door blies.” Je voelt de adem haast zelf tussen je vingers door stromen.

Jammer voor het dier dat het niet altijd helpt. Op een beslissend moment, vroeg in het verhaal, gaat Sikko door het lint. Hij heeft zijn hoofd gestoten tegen een reclamebord en daar had de hond hem voor moeten behoeden. Als hij het beest wil afranselen, springt een mooie vrouw ertussen: Suzanne. Op die manier – en daar gaat het eigenlijk om – ontmoet Sikko haar.

Eenmaal op een terrasje beland, deelt Sikko zijn kritiek op de zienden met de charmante Suzanne, die de nationale coördinator terrorismebestrijding blijkt te zijn, maar die ondanks haar zwaarwichtige baan zelf volstrekt niet zwartgallig is. Ze is liefdevol, redelijk en optimistisch. Ze bestrijdt niet alleen de terreur van radicale moslims, maar ook de terreur van het allesverschroeiende cynisme.

Vaardig waterverft Bijlo zo allerlei genres door elkaar: boy-meets-girl-verhaaltje, filosofische verhandeling, pamflet en comedy. Bovendien wordt het hele verhaal verteld door de blindengeleidehond, dus er is ook een beetje sprake van een fabel.

De hond smelt trouwens meteen voor Suzanne: „Was zij maar blind, dacht ik, dan was ik zielsgraag haar hond geweest.” De teef die ze bij zich heeft, bevalt hem ook. Die begint hij midden op straat te berijden. En dat verwijst naar de dingen die gaan komen...

De verwijzingen liggen er zo dik bovenop, dat geloofwaardigheid als criterium maar even in de kast moet blijven liggen. Als je het boek daarmee te lijf gaat, blijft er weinig van over. Er bestaan niet eens Ottomaanse herders, laat staan dat ze, zoals de hond vertelt, al eeuwen geleden radicale blinde imams naar hun moskeeën leidden. Zo stap je er ook makkelijk overheen dat Sikko en Suzanne zomaar stomtoevallig bij dezelfde organisatie werken. Sikko tapt namelijk telefoongesprekken af en zij leest zijn rapporten. Als Sikko later een memorystick met gevoelige informatie verliest, volgt een komische ontknoping, waarin misdaadverslaggever Pieter K. de Groot van zender TBS7 een rol speelt. Nog een genre erbij: de parodie.

Allemaal grappig. Maar doordat de geloofwaardigheid buitenspel wordt gezet en allerlei genres over elkaar heen buitelen, verliezen Bijlo’s maatschappijkritiek en zijn aanval op het cynisme wel aan kracht. We hadden immers de conclusie al getrokken dat we het allemaal niet zo serieus moesten nemen.

Maar kan dat de bedoeling zijn van een schrijver die zich inzet voor de

idealistische omroep Llink? Die zal toch wel iets menen van zijn kritiek? Misschien werkt de kritiek ook niet omdat die niet erg diep graaft. Het is verrassender te lezen dat mensen (’zienici’) geverfde sinaasappels eten, dan dat ze onvoldoende respect hebben voor andermans waarheid. En als Suzanne de diepere gedachten debiteert dat ’blinde fanatici’ zich vaak slachtoffer voelen en dat dat ze tot dader maakt, slaan we maar snel de bladzijde om.

Gesticht, gelouterd, omvergeblazen? Nee, dat niet. Maar amusant is Bijlo’s boek wel.