Wel beschermd, geen museumdorp

Gelselaar wordt beschermd dorpsgezicht. Maar de 700 inwoners willen niet dat het dorp in de Achterhoek op slot gaat. „Laat ons meepraten, wij weten wat er speelt.”

Eigenlijk riepen de dorpelingen van Gelselaar in 1996 de onrust over zichzelf af. Omdat de Hervormde kerk een opknapbeurt kon gebruiken, probeerden ze deze tot monument te laten verklaren, tegelijk met enkele karakteristieke boerderijen. Het Gelders Genootschap, dat op verzoek van de provincie kwam kijken, was zo onder de indruk dat het adviseerde om het hele dorp plus omgeving te beschermen.

„Er werd iets over ons dorp gelegd waar we geen grip op hadden en waardoor we misschien erg zouden worden belemmerd”, herinnert Erna Koeslag, die toen nog maar net in het Achterhoekse plaatsje woonde. „Inmiddels hebben we geleerd dat de beschermde status op zichzelf nog niks zegt, behalve de verplichting voor de gemeente om een plan te maken. Wij hebben toen meteen gezegd ’Laat ons meepraten, wij weten wat er speelt, wij weten wat beschermd moet worden’.”

Koeslag stapte in de werkgroep van dorpsbewoners, die samen met de gemeente Borculo, provincie Gelderland, landbouworganisatie LTO en dorpsvereniging Gelselaars Belang in 2001 een ontwikkelingsvisie opstelde. Gelselaar mocht geen museumdorp worden, waarin de bewoners niks meer zouden kunnen. „Toerisme is welkom, maar niet met tien bussen tegelijk”, legt Koeslag uit. „Het moet niet ons woongenot aantasten. Ons plan draait om behoud van cultuurhistorie én van de leefbaarheid.”

Koeslag zit inmiddels al acht jaar in het bestuur van Gelselaars Belang, de laatste vijf als voorzitter. Ze heeft gemerkt wat het betekent om mee te praten. Keer op keer moest ze uitleggen wat de dorpsgemeenschap van 700 zielen wil en waarom. Afspraken en vaste contacten vervielen toen Borculo door een gemeentelijke herindeling in 2005 opging in het nieuwgevormde Berkelland. „Dat heeft veel frustratie opgeleverd. We vergaderen ons een slag in de rondte. Misschien wilden we ook wel te veel tegelijkertijd en zijn we een beetje doorgedraafd. Sommige dingen kun je nu eenmaal niet snel regelen. Het zijn ook onze regels waaraan die ambtenaren zich houden. Maar er gaat veel politiek in zitten.”

Van de 45 projecten die acht jaar geleden in de ontwikkelingsvisie werden vastgelegd, is pakweg de helft verwezenlijkt. „Er zijn projecten afgevallen en weer bijgekomen. Sommigen vergen jaren en Berkelland heeft nu eenmaal weinig geld. Toch kunnen we veel doen, omdat we een proefproject zijn geworden van Belvoir, het cultuurhistorisch beleid van de provincie Gelderland. We krijgen elk jaar geld, waarmee we boerderijen restaureren, schuren ombouwen tot woning, de begraafplaats hebben heringericht, historische lantaarnpalen hebben geplaatst en het beeld hebben laten maken van drie schrijvende dorpsmeesters dat afgelopen weekeinde is onthuld. Gelselaar is een klein dorp, met weinig voorzieningen. Je moet er wel willen wonen en niet te beroerd zijn de handen zelf uit de mouwen te steken.”