Verslaafden leren filosoferen

De Rotterdamse daklozenopvang biedt sinds kort filosofieles aan. De belangstelling is groot. ’Dit zijn wijze mensen met volop levenservaring’, zeggen de activiteitenbegeleiders.

Als tegen twaalven een dienblad met dampende kaastosti’s verschijnt, ebt de filosofische belangstelling even weg. Gretig wordt er in het krakend witbrood gebeten. „Eerst de moraal, dan het eten!”, roept rastafari Lucien Cairo onder gelach van de anderen.

Filosofie voor verslaafde daklozen: het is geen voor de hand liggende combinatie. Maar het wekelijks uurtje filosofie in de dagopvang achter het Rotterdamse Hofplein trekt zoveel belangstelling dat andere hulpinstellingen zoals de GGD het ook willen invoeren.

Activiteitenbegeleiders Christina Faudo en Martine Ponte bedachten het idee een jaar geleden. „Dit zijn mensen die zoveel levenservaring hebben en zo wijs zijn, dat ze heel goed mee kunnen praten over van alles. Dat heeft me van het begin af aan verbaasd”, zegt Faudo. „Ze staan gewoon midden in de maatschappij, ze lezen de kranten, zijn overal in geïnteresseerd: in de politiek, in wat er in de stad gebeurt.”

„Dat is anders bij alcoholverslaafden”, vult Ponte aan. „Die zitten in hun eigen kop vast, raken afgestompt. Bij harddrugsverslaafden is er even die roes, daarna zijn ze weer helder.”

Over een filosofiedocent hoefden ze niet lang na te denken. Emeritusdominee Hans Visser, bekend van de inmiddels gesloopte Pauluskerk, wilde het wel proberen. ’Wat moet dat worden?’, dacht hij zelf ook voor de eerste les. „Maar tot mijn verbazing is er echt een markt voor. Een aantal mensen doet heel goed mee. Ik sta soms versteld van de aardige inbreng.”

Hij begon in de zomermaanden eerst maar eens met de klassiekers: Plato, Epicurus, Locke en Spinoza. Sinds het najaar behandelt hij iedere week een hoofdstuk van het nieuwste boek van theoloog en filosoof Hans Achterhuis, ’Met alle geweld’. Deze donderdagochtend gaat het over religie en geweld. Losjes wandelt Visser door de ontwikkeling van familie, stam, volk, ras naar religieuze groep heen. En passant pikt hij de actualiteit mee. „Jullie hebben allemaal weleens gehoord van de heer Wilders. Die noemt de islam een bron van geweld. Maar terecht hebben mensen wel eens tegen hem gezegd: heb je de Bijbel wel eens gelezen? Want die staat vol met geweld.”

De twintig toehoorders vandaag hangen aan zijn lippen en plaatsen soms een opmerking tussendoor, waar Visser weer op inhaakt. Er gaan een paar vingers omhoog als de dominee vraagt wie religie wil afschaffen omdat het een bron is van geweld. „Geweld zit in onszelf”, reageert een vrouw aan de overkant van de tafel onder instemmend gehum. Een jongen in T-shirt wordt de religiekritiek te bar. „Geloof heeft ook goeie kanten”, zegt hij in onmiskenbaar Rotterdams. „Mensen kunnen er hoop en kracht uit putten.”

Said Ben Robach (59) volgt het filosofieklasje vanaf het begin. „Je leert veel over belangrijke mensen, zoals Erasmus”, knikt de illegale Marokkaan naar de wand waar diens portret hangt. Hij vindt het mooi dat er mensen van alle religies meedoen. „Christenen, moslims en joden: het zijn verschillende stoelen in dezelfde bus naar Amsterdam”, lacht hij.