De grens zit in de weg

Limburg gaat kijken over de grens. De provincie kampt met wegtrekkende bedrijven, een dalend inwonertal en snelle vergrijzing. De oplossing ligt aan de andere kant van de grens. En bij minder gemeenten.

Voor het gemeentehuis in Nieuw Bergen staat een groen bordje met ‘Bergen Zelfstandig’. De ambtenaren kijken uit over een troosteloos naoorlogs winkelcentrum. Er zitten een Lidl, een Blokker, een ABN-Amro. Bewoners van de zeven dorpen waaruit de gemeente Bergen bestaat parkeren hun auto midden op het plein om boodschappen te doen.

Dit is een plek waar je een wethouder nog toevallig tegen het lijf loopt. Ben Buiting (CDA) moet bij drogisterij Simone zijn. „Het is hier heel prettig wonen”, zegt Buiting. „Je kunt hier een dag naar het noorden lopen, en een dag naar het zuiden, zonder een stad tegen te komen. De natuur is om van te smullen.”

Bergen, een gemeente met ruim dertienduizend zielen, moet fuseren met Gennep en Mook en Middelaar, vindt de provincie Limburg. Het lukt de veertig Limburgse gemeenten namelijk niet om samen de problemen van de provincie te lijf te gaan. Komend jaar gaat een flink aantal gemeenten verdwijnen. Met minder burgemeesters is het immers makkelijker praten.

Van de dertien gemeenten Noord-Limburg blijven er in 2010 maar vijf over. De huidige gemeenten zijn vaak te zwak om hun dienstverlening goed te regelen. Als ambtenaren ziek zijn, moeten inwoners lang wachten op bepaalde besluiten. In een onderzoek van de provincie krijgen alle gemeenten, inclusief Bergen, een onvoldoende voor strategische samenwerking. Juist dat is volgens de provincie hard nodig om de economie in de regio op peil te houden.

„Er is geen enkel argument te geven waarom het in een grotere gemeente beter zou gaan”, vindt wethouder Buiting. „Onze dienstverlening is goed geregeld. Voor Mook is een fusie noodzakelijk, voor ons niet. Er zijn hier een paar duizend handtekeningen opgehaald tegen de herindeling.”

Toch is veel winkelpubliek het niet erg eens met de wethouder. „Ik vind dat de herindeling nodig is”, zegt Riek Berden. „We betalen nu veel belasting. Als de gemeente fuseert, zullen de kosten voor personeel afnemen.”

In de 19 gemeenten in Zuid-Limburg zijn de problemen nog groter, zo vertelt burgemeester Gerd Leers van Maastricht. „Als het zo doorgaat hebben we een groter probleem dan ten tijde van de mijnsluiting. Ik zie bedrijven wegtrekken. Vervolgens gaan de mensen weg, omdat ze hier geen werk kunnen krijgen. Volgens prognoses heeft een gemeente als Kerkrade, nu 55.000 inwoners, er straks nog maar 30.000.”

Het Centraal Bureau voor de Statistiek verwacht voor het grootste deel van Zuid-Limburg een krimp van meer dan tien procent tot 2025. In dat jaar zal meer dan een kwart van de bevolking van de gemeenten rond de stad Maastricht 65-plusser zijn. Het gebied vergrijst veel sneller dan de rest van Nederland. Ook dat maakt de regio onaantrekkelijk voor bedrijven.

„We moeten ophouden de crisis vanuit 19 zelfstandige fortjes te lijf te gaan”, vindt Leers. „We moeten niet allemaal dezelfde IKEA willen. Sittard-Geleen heeft veel vestigingen van chemieconcern DSM. Maastricht is een geweldige woon- en cultuurstad. In het Heuvelland kun je prachtige fietsvakanties houden. We moeten ons in onderling overleg specialiseren.” Nu werken de gemeenten elkaar tegen, zoals bij het plan voor een rondweg om Heerlen. „Een andere gemeente heeft dat jarenlang getorpedeerd.”

Toch komt er in Zuid-Limburg voorlopig geen herindeling. „Omdat herindelingen gelijk oplopen met raadsverkiezingen, kan dat in Zuid-Limburg op zijn vroegst in 2014”, zegt gedeputeerde Ger Driessen. „De vraag is of het probleem zo lang kan wachten.” Burgemeester Leers vindt in ieder geval van niet. „Laten we Zuid-Limburg besturen als ware het één gemeente”, stelt hij voor. „Het maakt mij niet uit welke vorm dat krijgt, maar het werkt alleen als je het dwingend doet.”

In Noord-Limburg moeten de gemeenten na de herindeling van 2010 beter samenwerken om te voorkomen dat de tuinbouwsector naar lagelonenlanden vertrekt. „Het praat nou eenmaal makkelijker met z’n vijven dan met z’n dertienen”, zegt gedeputeerde Driessen. Bergen is de enige gemeente die dwars ligt. De verhoudingen tussen Bergen en beoogde partners Gennep en Mook en Middelaar zijn al jaren verstoord.

De provincie wil met de fusie voor eens en voor altijd een einde maken aan het onvermogen van de drie kemphanen om samen te werken. Het kabinet en de Tweede Kamer oordelen later dit jaar over de Limburgse herindeling.