Alle ogen op je gericht

weblog Huizen omheind door muren, volle theehuizen zonder vrouwen en groepjes mannen op straat. Een door mannen gedomineerde cultuur; hier vanzelfsprekend, maar voor een westerse vrouw een hele opgave.

De prachtige bergen van Koerdistan, de droge zanderige lucht, de platte daken met satelietschotels erop en de traditionele kleding. Dit zijn de eerste indrukken die je krijgt als je door Noord-Irak rijdt. Maar de stoffige lucht went snel en ook de klederdracht wordt na verloop van tijd gewoon. Wat echter niet went en wat een belangrijk deel van de dagelijkse realiteit uitmaakt, is de alom aanwezige mannencultuur. Groepjes mannen beheersen het straatbeeld en al spoedig na aankomst merk je het verschil met de gedragsregels in Nederland. Een cultuur is vanzelfsprekend totdat je je in een andere cultuur begeeft. Dit blijkt al spoeding na mijn aankomst op het vliegveld van Irbil.

De vrouw die ik in het vliegtuig ontmoet, helpt mij langs de douane en introduceert mij met de Koerdische gastvrijheid. Al snel arriveert haar man en hij neemt de taak over. Hij regelt een taxi, helpt mij met mijn koffers en vraagt of er iets is wat hij nog voor mij kan doen. Ik vraag of hem of ik ergens sigaretten kan kopen. Hij kijkt me geschrokken aan: "Een vrouw hoort niet te roken op straat". Het is mijn eerste kennismaking met de mannencultuur. Om me heen staan zo'n twintig mannen te roken.

In Sulaymania gaan we naar een restaurant. Daar zijn onmiddellijk alle blikken op ons gericht. De zaal waar volop wordt gegeten, gerookt en thee wordt gedronken is geheel gevuld met mannen. Hoewel de meeste mannen de twee vrouwen die binnenkomen wel amusant lijken te vinden, moet ik me ergens overheen zetten om me op mijn gemak te voelen. De thee die wij na het diner gaan drinken, wordt genuttigd in de auto. Want als vrouw een theehuis binnen gaan, dat gaat te ver.

Op het werk word ik voorgesteld aan verschillende mannen. Hun vrouwen zijn niet te zien. Huizen zijn afgeschermd met dikke muren, mede om vrouwen tegen de blikken van nieuwsgierige buitenstaanders te beschermen. Zo blijven de twee werelden gescheiden. Op de bazar tel ik in de uren dat ik er ben twee vrouwen. Mannen doen de boodschappen en kopen de dingen die hun vrouwen nodig hebben; van kleding tot haarverf. Als een vrouw over straat loopt wordt ze langdurig nagekeken door groepjes mannen. Ogenschijnlijk doen die niets anders dan roken, thee drinken en praten over wat er zowel letterlijk als figuurlijk passeert.

Onder de oppervlakte van deze gescheiden werelden, is er overigens veel gaande. In het geniep hebben mannen affaires en zoeken vrouwen via sms-jes contact buiten hun besloten kring. Maar ondanks de affaires, willen mannen voor een huwelijk een ongeschonden meisje Als antropologe heb ik geleerd om culturele verschillen zonder waardeoordeel te onderzoeken. Maar als journaliste in spe en vooral als vrouw, blijft dit onderwerp mij achtervolgen. Hoewel mannen trots zijn op hun mooie Koerdische vrouwen, is er wel degelijk sprake van ongelijke behandeling.

Ik weet het, het zijn westerse ogen waarmee ik kijk. Het wordt nog een hele opgave om aan de maatstaven van een goede vrouw te voldoen.

Jenda Terpstra (23) is twee maanden lang stageaire bij het IMCK in Suleymania. Ze werkt er aan een Krant-in-de-klasproject voor Koerdische kranten en scholen, en aan een opiniepeiling over wat lezers willen lezen in hun kranten. Daarnaast loopt ze mee bij een deel van de journalistieke trainingen van het IMCK om het vak van journalist te leren.