Uitingsvrijheid bedreigd? De ware vrijheid luistert naar de wetten

’Een zwarte dag voor de vrijheid van meningsuiting’, noemde het PVV-Kamerlid Wilders het bevel van het Amsterdamse hof om hem wegens het zaaien van haat, discriminatie en belediging van moslims te vervolgen. Veronderstelt hij soms dat hij boven de wet staat? Dat is niet het geval.

Net als gewone burgers behoren politici zich aan de wet te houden. Volgens het hof zijn er voldoende aanwijzingen dat Wilders zich met uitspraken over de Koran (’de islamitische Mein Kampf’) en de islam (’de zieke ideologie van Allah en Mohammed’) aan de genoemde vergrijpen heeft schuldig gemaakt. Het is straks aan de rechter om uit te maken of hij ook daadwerkelijk schuldig is.

Het getuigt van weinig achting voor de rechtsstaat dat Wilders deze procedure als ’een aanslag op de uitingsvrijheid’ heeft gekwalificeerd. Niet alleen de vrijheid van meningsuiting is hier in het geding, maar ook de bescherming van gelovigen. Het is goed dat de onafhankelijke rechter nu de kans krijgt in deze kwestie die beide belangen af te wegen. De uitspraken van Wilders over de islam en het heilige boek van de moslims logen er niet om. Daardoor stelde het OM met zijn beslissing de afgelopen zomer om Wilders niet te vervolgen ongewild een norm: je kunt in het ageren tegen een godsdienst heel ver gaan en zelfs het heilige boek van de moslims op één lijn stellen met Mein Kampf van de nazi Hitler, het enige boek dat hier, niet ten onrechte, is verboden. Het is dus goed dat het hof het OM heeft gecorrigeerd.

Het hof ruimt daarmee het inmiddels wijdverspreide misverstand uit de wereld dat de uitingsvrijheid absoluut is en zelfs het recht op beledigen insluit. Dat is niet zo. De bescherming van de menselijke waardigheid is net zozeer van fundamentele betekenis in een democratische samenleving als het grondrecht om je mening uit te dragen. Die notie ligt niet alleen besloten in de Nederlandse grondwet en wetgeving, maar ook in het Europese verdrag voor de rechten van de mens. De dichter Jacques Perk verwoordde het kernachtig: de ware vrijheid luistert naar de wetten. Dit diepe democratische besef betekent, ook volgens het hof, niet dat de strafrechter bepaalt hoe het publieke debat over controversiële kwesties als de integratiepolitiek verloopt. Maar dat wordt anders, zegt het, als fundamentele grenzen worden overschreden.

De inzet van de zaak tegen Wilders is dan ook niet kleinzerigheid tegemoet te komen, maar om het fundament van de democratische cultuur te verstevigen.