Terug naar sparen en lenen

Het kan een voorbeeld zijn voor de financiële sector, meent prinses Máxima. De alliantie van sociale banken (met onder meer de Nederlandse Triodos Bank) werd gisteren opgericht.

„We moeten weer terug naar de basis van het bankieren. Terug naar de traditionele bankactiviteit als schakel tussen spaarder en lener. Terug naar banken die hun klanten dienen en terug naar producten die bankklanten kunnen betalen en die de klant de kans geven om zijn leven te verbeteren en hem zijn waardigheid teruggeven.”

Die oproep is van prinses Máxima. De prinses, voorheen bankier en nu ook adviseur van de Verenigde Naties voor onder meer microkredieten, hield haar pleidooi gisteren tijdens de oprichting van de Global Alliance for banking on values. Dit is een mondiaal netwerk van twaalf sociale banken waaronder de Nederlandse Triodos Bank uit Zeist.

Volgens Máxima zijn de traditionele waarden van het bankwezen – vertrouwen, bouwen aan duurzaamheid en langdurige relaties en het bieden van producten met een werkelijke waarde– meer relevant dan ooit. „Het verwaarlozen van die waarden vormt het hart van de crisis.”

De huidige mondiale crisis is volgens Máxima voor een belangrijk deel te verklaren doordat geld is geleend aan mensen die de lening eigenlijk niet konden betalen, en dat gebeurde tegen onduidelijke en weinig transparante voorwaarden.

Banken, al dan niet verenigd in de nieuwe alliantie, moeten volgens de prinses meer gaan doen aan de bescherming van de klant en zijn spaargeld. Overheden zullen zich volgens haar ook moeten buigen over wat zij noemt financiële educatie. „Maar in de genen van de banken moeten bescherming van de consument en transparantie zijn opgenomen.” Máxima putte uit haar ervaring bij de Verenigde Naties. „Tijdens een reis naar Paraguay hield iemand van een microkredietinstelling mij voor – en die woorden zal ik nooit meer vergeten – dat het niet gaat om het vergroten van marktaandelen en proberen zoveel mogelijk financiële producten te verkopen, maar om het verschaffen van een product dat de consument nodig heeft, en kan betalen. Ken je klant, niet om omzet te scoren, maar om hem te begrijpen en te weten wat hij wel en niet kan betalen.”

De nieuwe alliantie van sociale banken had volgens de prinses niet op een beter moment kunnen komen. De rol van de banken staat hoger dan ooit op de agenda en de tijd is rijp om naar een mondiaal financieel systeem te gaan dat mensen niet uitsluit, maar omarmt. Er mag niet vergeten worden dat er nog altijd twee miljard mensen in de wereld zijn die geen toegang hebben tot bijvoorbeeld spaarrekeningen of krediet. En dat terwijl in de rijke landen van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (Oeso) 90 procent van de inwoners een spaarrekening heeft, zo hield zij haar gehoor voor. Het model van bankieren dat de gisteren opgerichte alliantie van sociale bankiers voorstaat, kan volgens prinses Máxima wel eens als voorbeeld gaan dienen voor de totale financiële sector.

Terwijl prinses Máxima opriep bankieren te herdefiniëren, hield Achim Steiner, topman van UNEP (het milieuprogramma van de Verenigde Naties) een pleidooi om door te stoten naar een economie waarin koolstof een aanzienlijk minder belangrijke rol speelt. De 3000 miljard dollar die de wereld momenteel uittrekt om de crisis te lijf te gaan, mag volgens Steiner niet gebruikt worden om het oude systeem alleen te stutten. In dat oude systeem was het logisch dat oliemaatschappijen onder de ijskappen op de polen naar olie gingen zoeken, terwijl die ijskappen smelten.

„Er moet geen sprake zijn van een herstart van het oude systeem dat ons deze crisis heeft gebracht, maar van een transformatie naar een nieuwe orde. We leven in een schizofrene realiteit. Als we het nieuws horen, gaat het over de crisis, als we buiten staan merken we daar niets van. Bij banken en bedrijven worden enorme bedragen afgeschreven en desondanks gaat de wereld door. Maar achter elke afschrijving staat ook een verval van arbeidsplaatsen en dat heeft grote gevolgen in landen zonder sociaal vangnet.”

Steiner, van huis uit econoom, legde gisteren een verband tussen de voedselcrisis, de energiecrisis en de economische crisis. De hoge voedselprijzen die vorig jaar vooral de armen troffen, waren niet het gevolg van schaarste aan voedsel, maar van het geld dat uit de Amerikaanse hypotheekmarkt werd gehaald en vervolgens overgeheveld naar speculatie op grondstoffen. Een economisch model dat tot dergelijke gevolgen leidt, is volgens Steiner aan verandering toe.

Een goed voorbeeld voor het nieuwe economische model met sociale banken is een project van BracBank. De bank heeft via het uitzetten van microkredieten gezorgd voor 37.000 zonnepanelen in gebieden in Bangladesh die niet verbonden zijn met het elektriciteitsnet. Zo kunnen nu 180.000 mensen op het platteland ’s avonds vier uur lang enkele lampen laten branden en hun mobiele telefoons opladen.