De lidstaten moeten het belang erkennen van Europees toezicht

Bijna twee jaar na het uitbreken van de financiële crisis lijkt in Europa een akkoord aanstaande over het toezicht op financiële instellingen. Na lang onderhandelen spreken zowel ministers van financiën van de lidstaten als leden van het Europees Parlement de verwachting uit dat de verschillen die er nog liggen snel opgelost worden.

De weg naar het nieuwe toezicht is typerend voor het Europese onderhandelingsspel. In plaats van één toezichthouder is gekozen voor drie instanties: een voor de banken, een voor de verzekeraars en een voor de handel in effecten. Zo kunnen Londen, Parijs en Frankfurt, die allen aanspraak maakten op de nieuwe toezichthouder, alle drie een deel naar zich toetrekken.

Ook de bevoegdheden van het nieuwe toezicht zijn onderwerp van onderhandeling. Het parlement wil dat de nieuwe toezichthouder de macht krijgt in te grijpen als dat nodig is. De lidstaten daarentegen willen zelf de controle houden, en zetten de hakken in het zand. En dus gloort er een compromis: de toezichthouder mag ingrijpen, maar alleen in crisistijd. En het is aan de lidstaten voorbehouden om te bepalen wanneer er sprake is van ’crisis’.

Het Europees Parlement heeft terecht zwaar ingezet op meer Europese controle op de financiële sector. De onderhandelingen duren daardoor langer, maar de lidstaten zijn ondanks de ernst van de crisis nog niet bereid bevoegdheden uit handen te geven.

Nu de herinnering aan de wankelende banken van najaar 2008 vervaagt, dreigen de belangrijkste lessen alweer vergeten te worden. Nationale toezichthouders hebben de neiging extra op te komen voor de ’nationale kampioenen’. En regeringen zullen geen crisis afkondigen als dat betekent dat de controle over een grote financiële instelling in Europese handen komt.

Toen het Belgisch-Nederlandse Fortis gered moest worden lieten Nederland en België zich leiden door eigen belangen, en onthielden elkaar zelfs cruciale informatie. Eén Europese toezichthouder, met als enig belang de stabiliteit van het financiële stelsel in de Unie, had daar uitkomst kunnen bieden.

De crisis heeft geleerd dat de financiële sector overheden in de houdgreep kan houden. De schuldenproblematiek heeft dat de afgelopen maanden nog eens extra duidelijk gemaakt. Daar kon Europa onder grote druk uiteindelijk gezamenlijk optreden. Voor het financiële toezicht moet diezelfde druk worden gevoeld.