Kabinetsformatie is helemaal geen vunzig proces

opinie De Italiaanse ijsboer die elke dag een paar minuten voor vijf het Binnenhof voor gezien houdt, moet altijd drie keer trappen wil zijn brommerbakfiets starten. Op dat soort idiote details ga je letten, als je je als kabinetsformatie-journalist voor het Eerste-Kamergebouw staat te vervelen in afwachting van onderhandelaars. Op zulke momenten gaat je filosofie niet veel verder dan de voorspelling dat de echte kabinetsvorming wel een keer gaat lopen. Als Job Cohen of Maxime Verhagen tenminste niet blijven vergeten het benzinekraantje open te zetten.

Nederland is op zomervakantie en intussen proberen de partijen waaraan we onze stem hebben gegeven zo verantwoord mogelijk in te spelen op de compromissen die nodig zijn voor een regering. Zoals PvdA-informateur Jaap Burger al eens tegen Juliana zei in een moeilijke formatie in de jaren zeventig: „Majesteit, uiteindelijk komt er altijd weer een kabinet”.

Omdat populist Geert Wilders zich serieus in het veld heeft begeven en het spel lastiger maakt, klinken er bezorgde geluiden. Eén van informateurs die we langs zagen komen, vatte het dilemma van de huidige formatieonderhandelingen mooi samen, toen hij de poging om Paars-plus te vormen had opgegeven.

Kijk, betoogde PvdA’er Jacques Wallage, tijdens zo’n felle verkiezingscampagne doen de partijen twee dingen. In de eerste plaats proberen ze op steeds gekkere manieren zoveel mogelijk kiezers te winnen. Ten tweede proberen ze het vertrouwen te scheppen dat ze hun beloftes aan de kiezers ook werkelijk laten uitkomen.

Tel daarbij op het ’verpulverde’ politieke landschap waarin geen enkele partij qua omvang meer ver boven de anderen uittorent, en het is duidelijk dat de kabinetsformatie waarin compromissen moeten worden gesloten een heksentoer is geworden. De ruimte voor de schoonheid van het typische Nederlandse compromis wordt steeds kleiner.

Andere informateurs zeiden hetzelfde, op wat minder zorgelijke toon. Herman Tjeenk Willink meldde dat het ’nu eenmaal even vergt’ voordat partijen elkaar na een verkiezingscampagne weer vinden. „Van ’ik wil niet met jou’ tot ’ ik moet wel met jou’ kost nu eenmaal tijd’. Misschien een zomer lang dus.

De nieuwste informateur, Ruud Lubbers, overzag het bij zijn aantreden allemaal met rustige blik: „Ik ga luisteren en vragen stellen voor een proces tot ontspanning”. Al vindt ook Lubbers de huidige verbrokkeling van het politieke landschap ’bovengemiddeld’.

Alle informateurs beseffen dat de burgers weinig begrip tonen voor het onderhandelingsproces, waarin redelijke compromissen moeten worden gesloten na het kiezen van de Tweede Kamer. Wie links heeft gekozen, eist een links kabinet, de kiezers van rechts verwachten nukkig een kabinet over rechts. Niks gepuzzel vanuit het midden, vindt de ziedende kiezer.

Dat er een parlement is gekozen, wordt dan voor het gemak even vergeten. De kabinetsformatie wordt opeens betiteld als vunzige achterkamertjespolitiek waarmee ons niet gekozen staatshoofd zich ook nog eens bemoeit. Schande, klinkt het.

Maar de kabinetsformatie, hoewel die best wat modernisering kan gebruiken, is gewoon een fatsoenlijk politiek proces om in de Nederlandse democratie compromissen te sluiten. En het duurt vandaag pas 49 dagen.