Bibliotheken moeten de ruimte krijgen om zichzelf te vernieuwen

Veel (culturele) instellingen krijgen de komende jaren te maken met bezuinigingen. De openbare bibliotheken blijken geen uitzondering. Ze zouden dat wel moeten zijn.

Vrijwel alle openbare bibliotheken krijgen de komende jaren te maken met kortingen op de subsidies die ze krijgen van gemeenten en provincies. Volgens een inventarisatie van de Vereniging Openbare Bibliotheken belopen de bezuinigingen gemiddeld zo’n 3,5 procent per jaar. Maar er zijn uitschieters tot 25 procent.

Dat zijn nog maar voorlopige schattingen, want veel gemeenten en provincies moeten hun bezuinigingsplannen nog invullen. Maar het is al wel duidelijk dat de dienstverlening van bibliotheken onder druk komt te staan, zeker in kleinere gemeenten. In de krant van gisteren was een reportage te lezen uit Berkelland, in de Achterhoek, waar de bibliotheek helemaal dreigt te verdwijnen. Een schrikbeeld.

Enige rechtvaardiging voor het bezuinigen op bibliotheken zou gevonden kunnen worden in het verminderde bezoek. Het aantal lezers en het aantal uitgeleende boeken in de afgelopen jaren onmiskenbaar gedaald. Dat komt onder meer doordat informatiebronnen digitaal beschikbaar zijn gekomen. De King William’s van Trouw kón je tot voor kort niet oplossen zonder naar de bibliotheek te gaan. Nu kom je met handig zoeken op internet een heel eind.

Maar daaruit mag niet de conclusie worden getrokken dat de bibliotheek zijn functie verliest. Er worden nog steeds heel veel boeken gelezen, er zijn nog steeds scholieren op zoek naar inspiratie voor een spreekbeurt of werkstuk, er is nog steeds behoefte aan een grote tafel met heel veel kranten.

Zijn bestaansrecht verliest de bibliotheek niet, zijn functie verandert. Het antwoord daarop is innovatie. De bibliotheek moet zich aanpassen aan zijn veranderende rol in de informatiemaatschappij. Op veel plaatsen gebeurt dat ook. Er worden nieuwe locaties gezocht die efficiënter bediend kunnen worden, er wordt gewerkt aan nieuwe vormen van dienstverlening.

De bibliotheken moeten daarvoor de ruimte krijgen. En die ruimte verdwijnt als er te drastisch bezuinigd wordt. Dat is zeker in kleinere gemeenten een risico. De bezoeker een ruimere bijdrage vragen, klinkt niet onredelijk. Maar ook daarin schuilt het risico van een hogere drempel naar kennis en cultuur. Dat moet een land dat een kenniseconomie wil zijn, niet willen.