Moskee bij Ground Zero raakt open zenuw in VS

Het islamitische centrum vlakbij Ground Zero was eigenlijk bedoeld als een klap in het gezicht van moslimterroristen, maar wordt juist ervaren als een provocatie richting slachtoffers van 9/11. De bouw van het centrum raakt een open zenuw in de Verenigde Staten. Niet alles wat mag, moet je ook doen, is daarbij een veelgehoord argument.

’Als burger en als president geloof ik dat moslims dezelfde rechten hebben om hun religie te beoefenen als ieder ander in het land. Dit is Amerika en onze inzet voor religieuze vrijheden moet onaantastbaar zijn.” Het zijn grote woorden die president Obama afgelopen vrijdag in Washington sprak tijdens een diner ter gelegenheid van de islamitische vastenmaand.

De president schaarde zich met deze uitspraak achter de voorstanders van de bouw van een islamitisch centrum in New York vlakbij Ground Zero. Zaterdag nuanceerde hij zijn uitspraken enigszins door te zeggen dat hij nooit zijn mening had willen geven over de wijsheid van het project.

Het voornemen om het centrum te bouwen, nog geen 200 meter van de locatie waar ooit de Twin Towers stonden, doet de gemoederen in de Verenigde Staten dan ook hoog oplopen. Wat begon als een lokale ruzie, groeit uit tot een nationaal debat. En dat terwijl de plannen voor de bouw van het centrum niet van vandaag of gisteren zijn.

De initiatiefnemers, de New Yorkse imam Feisal Abdul Rauf (zie kader) en zijn vrouw Daisy Khan, zetten zich al jaren in voor betere relaties tussen het Westen en de moslimwereld. Ze hebben een sterke behoefte om aan de wereld een positief gezicht van de islam te laten zien. Daisy Khan zei tegen de Amerikaanse nieuwszender Fox dat „de islam te vaak wordt gekaapt door mensen met een politieke agenda”.

In 1997 besloot het echtpaar de American Society for Muslim Advancement op te richten, een organisatie die bruggen bouwt tussen in de VS wonende moslims en de rest van de Amerikanen. Enkele jaren later startte imam Rauf The Cordoba Initiative, een organisatie die ook buiten de landsgrenzen opereert.

De afgelopen jaren maakten zij plannen voor een groot islamitisch centrum in New York dat wordt geleid door moslims, maar in dienst staat van de gemeenschap als geheel: Park51. Het moet een islamitisch gemeenschapscentrum worden met een keur aan faciliteiten. Er komen sportzalen, een zwembad, een restaurant, een kookschool, galerieën en een gebedsruimte. Het joodse Jewish Community Center, ook in Manhattan, stond model voor Park51.

Bewust koos imam Rauf voor deze plek in Manhattan om de moslimterroristen een klap in hun gezicht te geven. Voor extremistische moslims is een centrum waar zowel de pluriforme Amerikaanse samenleving als de islam als religie worden toegejuicht immers een nachtmerrie, zegt hij.

De voorbereidingen voor het project startten in 2005 met een rondgang door imam Rauf en zijn vrouw langs verschillende religieuze en maatschappelijke organisaties in New York. Zij kregen steun uit verschillende hoeken, zoals van de United Jewish Federation (een joodse liefdadigheidsorganisatie) en de protestantse Trinity Church op Wall Street vlakbij Ground Zero.

Zij spraken ook uitgebreid met nabestaanden van slachtoffers van de aanslagen en hoopten daardoor al in een vroeg stadium een breed draagvlak te creëren. De September 11th families for peaceful tomorrows is bijvoorbeeld groot voorstander van het centrum. Dit jaar legde het echtpaar, hoewel het niet verplicht was, de plannen voor aan een buurtcommissie die unaniem haar steun uitsprak.

Zelfs na al deze moeite raakt de bouw van het centrum een open zenuw. Veel Amerikanen zien in de keuze een provocatie richting slachtoffers van de aanslagen van 11 september 2001. Voorstanders wijzen steeds op de Amerikaanse grondwet en de vrijheid van godsdienst en vereniging. Tegenstanders zeggen weliswaar ook pal voor deze vrijheden te staan, maar vinden de wonden nog te vers. Voor hen is het geen kwestie van religieuze (in)tolerantie, maar van gezond moreel verstand. Niet alles wat mag, moet je ook doen, is een veelgehoord argument.

Met name de Republikeinen hanteren dat. Prominente Republikeinen die zich publiekelijk uitspraken zijn de voormalige burgemeester van New York, Rudolf Giuliani, de voormalige Speaker of the House, Newt Gingrich en de Republikeinse kandidaat voor het vice-presidentschap in 2008, Sarah Palin.

Op Twitter deed Palin een oproep ’aan vredelievende moslims’: „Begrijp alsjeblieft dat de Ground Zero-moskee een onnodige provocatie is. Het is voor velen een klap in het gezicht. Veroordeel de bouw in het belang van het herstelproces.”

Het blijft niet bij een moreel appel. Conservatieve bloggers verwijten imam Rauf een dubbele agenda te hebben. Zij suggereren bijvoorbeeld dat de naam van de organisatie achter het project, the Cordoba Initiative, een dubbele lading heeft. Cordoba zou voor veel moslims symbool staan voor het herstel van de hegemonie van de islam in de wereld. De bouw van een moskee nabij Ground Zero moet worden gezien als een poging van moslims om de overwinning van de islam op het Westen te vieren.

Imam Rauf zegt iets heel anders. Volgens hem staat de Spaanse stad Cordoba symbool voor een tolerante, pluralistische samenleving, waar tussen 800 en 1200 na Christus kunstenaars en intellectuelen uit alle religies in relatieve vrijheid konden leven. Door zijn organisatie deze naam te geven, wil hij laten zien dat ook islamitische samenlevingen hebben bestaan die tolerant en open waren.

Niet alleen politici, belangengroepen en intellectuelen mengen zich in het debat. Door het hele land groeit het verzet tegen de bouw van het centrum. Uit een peiling van CNN blijkt dat 68 procent van de Amerikanen tegen de bouw is, 29 voor en 3 procent geen mening heeft. De stad New York is iets gematigder, maar is ook sterk verdeeld. Een peiling van Quinnipiac University liet zien dat 52 procent van de New Yorkers tegen is, 31 procent voor en 7 procent geen mening heeft.

Op 11 september, negen jaar na de aanslagen, houdt de organisatie Stop Islamization of America in New York een protestbijeenkomst. Eén van de twee directeuren, Pamela Geller (zie kader), heeft Geert Wilders uitgenodigd om een toespraak te houden. In Nederland is dit bezoek omstreden, omdat Wilders gedoogsteun geeft aan een nieuw te vormen regering en sommigen vrezen dat zijn toespraak wordt gezien als een weergave van het Nederlandse standpunt.

In de VS maakt men zich meer druk over de uitspraken van de president. Obama zegt zich niet in de discussie over de bouw van het centrum te willen mengen, maar zijn regering heeft goede banden met imam Rauf. Deze gaat voor het ministerie van buitenlandse zaken op reis naar het Midden-Oosten om te spreken over het leven van moslims in de VS en religieuze tolerantie te promoten. In 2007 maakte Rauf een soortgelijke reis voor de regering-Bush.

Formeel staat de reis los van de discussie over de bouw van het islamitische centrum. Maar juist de discussie laat zien dat wat in de VS formeel mag, in de praktijk heftig omstreden is.