Oude tijden herleven aan het IJ

Dertig Tall Ships zijn afgelopen donderdag in het Engelse Hartlepool begonnen aan een zeilrace naar IJmuiden, waar ze dinsdag worden verwacht. Donderdag begint dan de armada van opgetuigde windjammers en clippers aan zijn glorieuze intocht over het Noordzeekanaal.

De Zwanen van de Oceanen worden ze genoemd, de windjammers en clippers die zich na de regatta zullen verzamelen op de Noordzee. De zeilen gestreken, de touwen zonder kracht bungelend aan de lange masten. Tot ze donderdag in vol ornaat de sluizen passeren voor de Sail In. Honderden kleinere bootjes van particulieren zullen de vloot zeereuzen inhalen.

De parade vormt het begin van een spectaculair nautische feest, dat eens in de vijf jaar Amsterdam aandoet. Sail 2010 brengt opnieuw honderden gerestaureerde zeilschepen terug in de binnenstad en laat daarmee oude tijden herleven. Het IJ is vijf dagen lang zeilschool en scheeptheater tegelijk.

Ongeveer zeshonderd schepen meren af langs de kades van Java-eiland en de Piet Heinkade. Tientallen Tall Ships uit Nederland, Engeland, Rusland, Polen, Duitsland, Bulgarije, Indonesië en Oman, zes replica’s van houten zeilschepen die in werkgelegenheidsprojecten zijn nagebouwd – drie in Nederland, de andere in Zweden, Frankrijk en Rusland –, honderden klassieke zeil- en motorschepen die behoren tot het Varend Erfgoed van boten die tot medio vorige eeuw de Nederlandse kust- en binnenwateren hebben bevaren, enkele uitzonderlijke moderne schepen, een stuk of wat marinebodems en zeventig reddingsboten van de Koninklijke Nederlandse Redding Maatschappij.

Op diverse schepen staat de bemanning klaar om bezoekers te ontvangen, rond te leiden en uitleg te geven. Andere schepen geven demonstraties of varen wedstrijdjes op het IJ. En er is een wandeling, inclusief overtocht per veer, door het havengebied. Want Sail is vooral kijken. Kijken naar wat er bewaard is gebleven uit de tijd dat schepen nog niet met stoom werden aangedreven, laat staan door motoren, en grote zeilschepen de wereldzeeën over gingen. Toen de zeilvaart honderd jaar geleden snel aan belang inboette, verdwenen veel van die fraaie schepen. Slechts een klein aantal bleef in gebruik als opleidingsschip bij marine- of zeevaartschool. Uit de behoefte om schepen te behouden en tradities en vakmanschap over te dragen op jongere generaties ontstond medio vorige eeuw de ’Sail Training’ met een race tussen Tall Ships als trekker. In 1956 had de eerste race plaats, van Torbay in Zuid-Engeland naar Lissabon, waaraan twintig schepen uit tien landen mee deden. De bemanning bestond voor de helft uit jongeren tussen 15 en 25 jaar. Het succes van de race was overweldigend, niet alleen voor het behoud van de zeilschepen, maar ook voor de jongeren die op een uitdagende manier kennis konden maken met het leven en werken aan boord van zeegaande zeilschepen.

Inmiddels organiseert Sail Training International al vele jaren races in diverse klassen, waaraan steevast tientallen schepen deelnemen. Eens in de vijf jaar doet het circus Amsterdam aan, dit jaar al voor de achtste keer. Hoogtepunten zijn de intocht – deze keer op donderdag – en het vertrek – maandag 23 augustus – van de Tall Ships. Iedereen die een boot heeft die niet groter is dan vijftien meter mag mee varen.