Voor het goede doel, en voor eigen roem

Liefdadigheidsfestivals waren er al eerder. Maar Live Aid was 25 jaar geleden het eerste mondiale benefietconcert uit de geschiedenis van de popmuziek.

Op 13 juli 1985 stroomden het Londense Wembley en het JFK Stadium van Philadelphia vol voor het eerste mondiale benefietconcert uit de popgeschiedenis. Queen, Madonna, Paul McCartney, Bob Dylan, Bono en 55 andere westerse popsterren zongen er belangeloos geld bijeen voor noodlijdend Ethiopië. Zestien satellieten straalden deze global jukebox door.

Na Live Aid kon de tandem pop en liefdadigheid niet meer kapot. Deze week was het 25 jaar geleden: een miljard kijkers waren getuige van het mondiale popspektakel voor hongerend Afrika. Live Aid zette de toon voor een lange serie band aid-projecten ten behoeve van goede doelen. De popwereld en de liefdadigheid raakten definitief aan elkaar gekoppeld.

„Een artiest moet opkomen voor de gemeenschap”, zei zanger Graham Nash over de laatste kwarteeuw aan band aid-projecten. Maar de laatste jaren, na Live 8 (2005) en Live Earth (2008), lijkt de popwereld langzamerhand band aid-moe.

De Ierse popzanger Bob Geldof is de motor achter Live Aid. Gegrepen door een BBC-reportage richt hij in november 1984 de ad hoc-groep Band Aid op om te collecteren voor Ethiopië. 40-koppig zingt de Brits-Ierse poparistocratie ’Do they know it's Christmas’. Het wordt de best verkochte single ooit in Groot-Brittannië.

Dubbelzinnig refereert de groepsnaam zowel aan een pleister, die een wond tijdelijk stelpt, als aan een collectief dat zich voor een goed doel inzet. Daarna krijgt ’band aid’ massaal navolging, en daarmee een derde betekenis als etiket voor iedere combinatie tussen pop & charitas.

Begin 1985 formeren Amerikaanse popmuzikanten USA for Africa. Met ’We are the world’ halen ze 45 miljoen dollar voor Ethiopië op. Andere landen volgen zoals Canada met ’Tears are not enough’ en Australië met ’EAT – East Africa Tragedy’.

Het ontketende enthousiasme brengt Geldof op het idee voor Live Aid. Met veel bluf stampt hij het festival in twaalf weken uit de grond.

De rest is geschiedenis. Het succesvolle format van Geldof – later ’sir Bob’ – krijgt alom navolging. Popsterren voelen zich geroepen hun roem te gebruiken. „Om het idealisme onder de fans te mobiliseren”, zoals Simple Minds-zanger Jim Kerr het uitdrukte.

Naast interesse voor armoedig Afrika is er aandacht voor noodlijdende Amerikaanse boeren, apartheid, Amnesty, aids, Tsjernobyl-slachtoffers en Bosnische kinderen. De goede bedoelingen van de popartiesten kenden ook een marketingzijde: „Je wist dat het belangrijk was voor het goede doel, maar ook voor je eigen carrière”, zei Gary Kemp van Spandau Ballet.

Na Live Aid en Live 8 schoten de plaatverkopen van de deelnemende artiesten dan ook fors omhoog. „De belangstelling van de pers wordt gedreven door beroemdheden. Als wij ons werk voor het voetlicht willen brengen, krijgen we altijd de vraag: ’Wie hebben jullie aan je zijde?’”, zei Lysbeth Holdoway van hulporganisatie Oxfam daar een paar jaar terug over.

Geldof is, samen met U2-zanger Bono, ook de drijvende kracht achter Live 8, in 2005. De naam verwijst naar de G8-top in het Schotse Gleneagles, waar de regeringsleiders beloven de hulp aan Afrika te verdubbelen. Geldof en Bono komen er op theevisite bij George Bush. Ze zijn een politieke factor van betekenis geworden, als spreekbuis van de anti-globalisten die zich tijdens Live 8 overal ter wereld roeren.

Het leverde 140 miljoen pond op. Over die opbrengst brak onlangs nog een discussie los: BBC-journalist Martin Plaut kon bewijzen dat een deel van de opbrengst aan wapens in plaats van aan voedsel was besteed. „Ik beschouwde Live 8 niet als een benefietconcert maar als een politiek instrument”, zei Geldof erover.

Nogmaals zanger Graham Nash over de essentie van een kwart eeuw band aid-projecten: „Wanneer een artiest niet opkomt voor de gemeenschap, is er geen gemeenschap meer.”