Eén klap en de façade stort in

De uitstekend geschreven Australische roman ’De klap’ raakt een gevoelige kwestie: mag je kritiek hebben op andermans stijl van opvoeden?

Dat de vierde roman van de in Australië vrij bekende schrijver Christos Tsiolkas in Melbourne een tijd lang het gesprek van de dag was, valt goed te begrijpen. Dat de roman gezien werd als provocatie minder.Inderdaad: er komt grof taalgebruik in voor, de personages maken zich schuldig aan geweld en ontrouw, sommigen gebruiken drugs. Maar ’De klap’ is absoluut geen gewelddadig seksboek dat het gebruik van drugs propageert. Het is een roman die gedetailleerd het lief en leed van acht mensen beschrijft: oud en jong, rijk en wat armer, autochtoon en allochtoon, hetero en homo.

De meeste personages zijn vrij onsympathiek, dat weer wel. We leren ze meteen in het eerste hoofdstuk allemaal kennen, op een barbecue die veertigers Hector en Aisha voor hun vrienden, familie en collega’s organiseren.

Tijdens dit etentje vloeit het bier rijkelijk. De gemoederen zijn al flink verhit als ook de kinderen oververmoeid raken en gaan klieren. Een vierjarig jongetje maakt het wel erg bont, en als hij dan ook nog een ander kind dreigt te slaan, grijpt een van de volwassenen in omdat de ouders van het ventje dat almaar niet doen. Hij geeft het kleine ettertje een klap. Het jongetje (dat er niets aan overhoudt) is meteen stil, maar nu nemen de volwassenen hun posities in. De meningen lopen uiteen van ’kindermishandeling’ tot ’Harry deed wat iedereen op dat moment graag had willen doen’.

De rest van de roman laat zien wat voor gevolgen de klap op het leven van acht van de aanwezigen heeft. Ieder hoofdstuk vertelt het verhaal vanuit een ander personage, maar omdat iedereen elkaar kent, blijven alle personages in beeld en loopt de plot chronologisch door. Een degelijke constructie, die de dikke roman bovendien erg levendig houdt.

In het beschrijven van de dreun die het incident teweegbrengt, leeft Tsiolkas zich helemaal uit. Vriendschappen van tientallen jaren wankelen, huwelijken ontsporen en familierelaties escaleren. Alles wat blijkbaar onder de oppervlakte sudderde, komt eruit nu iedereen een standpunt over de klap moet innemen. Iedereen wordt gedwongen positie te bepalen, in deze banale kwestie, in het hele bestaan.

Dat levert veel mooie, indringende, soms ook pijnlijk momenten op, bijvoorbeeld als drie gezworen vriendinnen elkaar in de kroeg ontmoeten: Aisha, de gastvrouw van de barbecue, Rosie, de moeder van het geslagen kind, en de vrijgevochten, artistieke Anouk die haar vriendinnen die avond wil vertellen dat ze zwanger is.

Maar het loopt anders. Tijdens het gesprek is Rosie verontwaardigd omdat haar kind (Hugo) is ’afgetuigd’. Anouk vindt de klap verdiend. Aisha kiest belerend Rosie’s kant: Anouk moet zich erbuiten houden omdat ze zelf geen kinderen heeft. Misschien hadden meer mensen Hugo een klap willen verkopen, maar niemand heeft dat gedaan omdat volwassenen nu eenmaal zelfbeheersing horen te tonen en weten dat zoiets verkeerd is. Anouk wil tegenwerpen dat de andere mensen het niet deden omdat ze niet durfden, maar houdt opeens haar mond als ze beseft hoezeer haar opvoedingsideeën verschillen van de gangbare, waarbij het kind voor alles gaat, en moeders uiteindelijk wrokkig worden omdat ze hun talenten alleen in het moederschap kwijtkunnen.

Op dat moment besluit ze tot abortus. „Ze had geen zin om nog verder te ruziën. Daarom wil ik dit kind niet hebben, dacht ze, daarom laat ik abortus plegen. Ik wil niet worden zoals jullie. [] Dit is niet de enige manier om moeder te zijn, en toch is het de enige manier die tegenwoordig wordt geaccepteerd. En het zou een afmattende strijd worden om het op mijn manier te doen.”

Ook de zeventienjarige Richie, een onzekere puber die wat bijverdient door liefdevol op Hugo te passen, komt erachter dat het leven soms anders loopt dan je verwacht. Hij voelt zich gevleid omdat Hugo dol op hem is, omdat Hugo’s ouders hem de verantwoordelijkheid voor hun kind geven. Hij deelt hun verontwaardiging over de klap en waant zich te midden van dit gezin een volwassene. Dat alles verandert op slag als hij een keer met Hugo op straat loopt en het kind een keurige oude heer bespuugt. Richie schaamt zich kapot, zeker als Hugo weigert zijn excuses aan te bieden. Hardhandig sleept hij het kind mee naar huis. „Hij heeft me zeer gedaan”, klaagt Hugo direct tegen zijn moeder. In plaats van dat Rosie haar kind uitlegt dat je geen vreemden mag bespugen, keert ze zich direct tegen Richie: ze gelooft niet wat Hugo heeft gedaan en wil dat Richie zijn excuses aan de vierjarige aanbiedt. Voor Richie is deze vernederende en oneerlijke ontwikkeling een van de redenen om nog diezelfde dag een zelfmoordpoging te doen.

Om wie het ook gaat, Tsiolkas wekt de zijn personages tot leven, vermijdt clichés en geeft elk van hen een heel eigen stem. Je herkent een groot schrijver: als je een aantal willekeurige dialogen zou nemen, de namen zou doorkrassen, en de tekst opnieuw zou lezen, weet je nog steeds feilloos wie er aan het woord is. Ieder personage praat, denkt en reageert anders. Met al deze stemmen verkent Tsiolkas vol schwung het begrip ethiek en de grenzen van loyaliteit. Wie hier alleen een provocerende roman in ziet, mist ontzettend veel.