'Je moet ontwikkeld zijn om zo goed te kunnen vloeken’

Jack Rebney is een kluizenaar, een cultheld op YouTube en geliefd bij duizenden mensen. Niet bewust van zijn populariteit leeft hij alleen in de bergen, totdat regisseur Ben Steinbauer hem opspoort. De documentaire ‘The Winnebago Man’ laat zien wie ‘de kwaadste man ter wereld’ nu eigenlijk is.

Iowa, Verenigde Staten, augustus 1989. Het is een bloedhete zomermiddag. In een enorme Amerikaanse camper zit een man, netjes gekleed in overhemd en stropdas, moedeloos achter het stuur. Het zweet loopt hem over het gezicht. Gedraaid naar de uitgang van de camper vraagt hij in vriendelijke bewoordingen of hij even alleen gelaten kan worden. Daarna volgt hard gevloek. Uit zijn houding spreekt radeloosheid. Hij wil geen 'bullshit' meer, van niemand, ook niet van zichzelf, schreeuwt hij. Of er nog iemand is die dit hoort, is niet duidelijk. Alles wat zichtbaar is, is de man die schuin op de stoel hangt, zijn hoofd zwaar leunend op zijn hand.

Gedurende het hele videofilmpje blijft de man doorrazen. Aan de reeks tirades komt geen eind, zijn armen zwaaien druk in de lucht, zijn ogen rollen en zijn mond staat niet stil. Af en toe moet hij lachen. Naast de bekende Amerikaanse scheldwoorden produceert de man de meest bizarre zinnen die zijn frustratie weergeven. Zinnen die later door duizenden fans herhaald zullen worden en die zelfs in de filmscenario’s van Hollywood terechtkomen.

Fans
De meer dan 20 miljoen mensen die deze video op YouTube hebben bekeken, zien hoe de camperverkoper zich door een miserabele dag worstelt, terwijl er opnames gemaakt worden voor een promotiefilm voor het camperbedrijf Winnebago. De video werkt op de lachspieren en is voor menig fan een favoriet middel om op te vrolijken. De Amerikaanse regisseur Ben Steinbauer zag de beelden van de tierende camperverkoper negen jaar geleden voor het eerst. Hij kreeg een VHS-band die eind jaren tachtig door de filmcrew van Winnebago in elkaar was gezet en sindsdien in vriendenkringen circuleert. Net zoals veel andere fans bekeek Steinbauer de video honderden keren.

'De video leidt een eigen leven'
Zijn passie voor de Winnebago Man nam toe met de komst van ‘video-sharing’. “In 2005 werd YouTube gelanceerd, waardoor de hilarische video ineens een veel groter publiek kreeg en het allemaal een eigen leven ging leiden”, vertelt Steinbauer. De regisseur, die naast zijn filmwerkzaamheden les geeft aan de universiteit van Texas, was het meest geïntrigeerd door de massale aandacht die Winnebago Man kreeg na de digitalisering van de video. “Als er geen internet was geweest, hadden de uitgelekte beelden van het verkoopfilmpje lang niet zo’n impact gehad. Vanwege het concept 'sharing' op internet is er geen houden meer aan", vertelt Steinbauer.

Gefascineerd door beiden zaken; het opmerkelijke gedrag van de camperverkoper en de onbedoelde bekendheid van de man op internet, besluit Steinbauer om de 'kwaadste man ter wereld' op te sporen. “Natuurlijk was ik ontzettend benieuwd wat er gebeurd was met de ster van mijn favoriete video.”

Eigenzinnige openheid
Na een lange en moeilijke zoektocht vindt Steinbauer de inmiddels 80-jarige Jack Rebney, die als een kluizenaar in de bergen van Noord-Californië leeft. Wat hij aantreft, is geen verbitterde gepensioneerde camperverkoper, maar “een pientere voormalig tv-journalist, met een goed hart, een eigenzinnige openheid en een scherpe tong”. De documentaire, die Steinbauer geheel onvoorbereid tijdens zijn ontmoeting en latere vriendschap met Redney maakt, laat zien waarom deze man zoveel fans heeft.

Sinds de film in de Verenigde Staten, Nieuw-Zeeland en in enkele Europese landen wordt vertoond, zijn Rebney en Steinbauer graag geziene gasten bij radiostations en op televisie. "Jack was bijzonder verheugd om naar Jay Leno's Tonight Show te gaan", vertelt Steinbauer. "Toen Leno op het eind vroeg om uitgescholden te worden, kwam Jack met een zin die zo briljant was dat ik dacht dat hij hem vantevoren ingestudeerd had. In de auto vertelde Jack dat hij niet eens meer wist wat hij gezegd had. Dat is typisch voor hem, want Jack is altijd zichzelf en reageert spontaan op gebeurtenissen of vragen die hem gesteld worden."

Dus zijn manier van vloeken is bijzonder?

“Hij gebruikt natuurlijk ook veel de bekende scheldwoorden. Maar hij is een begenadigd spreker met een woordgebruik die heel apart en grappig is. Dat komt omdat hij goed is met taal. Hij schrijft en leest veel. Onderschat het niet; je moet ontwikkeld zijn om zo goed te kunnen schelden."

Wat vindt hij van de uitgelekte opnames die door miljoenen mensen op YouTube worden bekeken?

"Als gepensioneerde kluizenaar maakt hij geen deel uit van het nieuwe media landschap en is hij ook niet op zoek naar een baan. Dus wat dat betreft raakt het hem niet. Maar als oud tv-journalist is het schadelijk voor zijn reputatie. Jack is van een oude media generatie en hij krijgt te maken met een modern probleem, namelijk de impact van internet. In de film zien we hoe deze man daarmee omgaat."

Maar is wel blij met de documentaire die jij over hem hebt gemaakt?

"Door de film zal zijn stijl van leven niet veranderen. Maar het feit dat er zoveel mensen zijn die hem zo leuk vinden, raakt hem zeer. We bezoeken regelmatig theaters waar de film wordt gedraaid en dan staat het publiek in de rij om met hem te praten. Dat maakt grote indruk op hem en hij geniet er van. Bij één van de vertoningen kreeg Jack een staande ovatie. Achteraf zei hij: Ik heb lang in de media gewerkt, maar ik kreeg nog nooit een applaus omdat ik mezelf was'."

Waarom willen zoveel mensen Jack ontmoeten?

"Het publiek is gek op Jack, omdat ze het idee hebben dat ze hem kennen. Ze zijn gefascineerd door zijn scheldpartijen, die ontstaan uit frustratie omdat iets niet lukt. Dat is heel herkenbaar. Jack doet het op een hele authentieke en aparte wijze. Maar eigenlijk is hij een hele lieve man."

Dat klinkt heel tegenstrijdig. Hoe kan de kwaadste man ter wereld zo gevoelig zijn?

"Keith is zijn beste vriend en in de film omschrijft hij die tegenpolen in zijn karakter: 'Jack wil graag voor een publiek praten, maar tegelijkertijd wil hij het hek van zijn berghut dichtdoen en zich afsluiten van mensen.' De manier waarop Jack leeft, is vergelijkbaar met het digitale tijdperk waarin we nu leven. Met internet bevinden we ons allemaal een klein beetje in dit scenario. Twintig jaar geleden was dit gedrag ongepast, nu begrijpen mensen hem heel goed."

Is al die publiciteit niet vervelend voor een 80-jarige kluizenaar?

"Vanwege zijn ervaring in televisie gaan interviews hem heel gemakkelijk af. Hij geniet ervan om naar filmvertoningen te gaan en om te reageren op vragen van mensen. Alleen kan hij niet te lang in de stad blijven, omdat hij gewend is om alleen te zijn. Ook haat hij air-conditioning en uitlaatgassen."

Woont Jack nog steeds alleen in de bergen?

"Ja, na een paar dagen New York is hij net weer terug gegaan naar zijn hutje in Noord-Californië. Daar leeft hij helemaal alleen en doet alles zelf. Nou ja, zijn hond Buddha is er ook bij."

De kwaadste man van de wereld heeft een hond die Buddha heet?

"Zo heette ze al toen hij haar kreeg. Maar het is een grap die ik ook vaak maak."

Hoe reageerde het camperbedrijf Winnebago Industries op de film?

"We hebben de film laten zien aan Winnebago en hun reactie was heel positief. Maar als conservatief Amerikaans bedrijf hadden ze moeite met het taalgebruik en wilden ze geen officiële verklaring afgeven. Het camperbedrijf liet wel weten dat Jack destijds niet is ontslagen, ook al moesten alle leden van de filmcrew die met Jack samenwerkten, bij de directie uitleggen wat er die hete dag in 1989 precies gebeurd was. Jack heeft weinig warme woorden voor de jonge en onervaren filmcrew van destijds. Hij is een perfectionist, dus alles moest gewoon goed gaan. Hij heeft wel toegegeven dat hij misschien een beetje te streng voor ze was."

Waarom wilde hij met jou de film Winnebago Man maken?

"Hij zei dat hij iets van zichzelf in mij herkende, toen hij zo oud was als ik en als tv-journalist op pad ging. Bovendien zag hij mijn film als een kans om over zijn politieke interesses te praten. Hij wilde vertellen wat er in zijn opzicht fout gaat in dit land. Toen dat duidelijk werd, ontstond er spanning tussen ons. In de film komt dat ook aan de orde. Jack wilde graag over politiek praten, terwijl ik hem probeerde te overtuigen dat mensen alleen maar wilden weten wie hij is. Zij wilden zijn ware aard zien. Uiteindelijk is hij overstag gegaan."

En zijn politieke interesses?

"Die zijn niets veranderd. Hij heeft nog steeds sterke politieke overtuigingen en zou graag het boek, dat hij hierover heeft geschreven, uitgeven. Wat wel veranderd is, is zijn vertrouwen in mensen. Voorheen leefde hij totaal afgesloten van de wereld en dacht hij dat jongeren zich niets aantrokken van de politieke en economische problemen die ons treffen. Nu praat hij geregeld met jonge mensen en leert hij dat er wel degelijk mensen zijn die zich inzetten voor een betere wereld."

In de jaren dat jullie filmen wordt Jack geleidelijk blind. Hij heeft de documentaire dus nooit kunnen zien. Hoe gaat hij daarmee om?

"Het is ontzettend moeilijk voor hem, vooral omdat hij door zijn televisie-achtergrond zo visueel ingesteld is. Toen we voor een filmvertoning in Stockholm waren, vroeg een 15-jarige jongen uit het publiek aan hem of we bang moesten zijn om blind te worden. Ik wist niet hoe Jack zou reageren en was vanwege die vraag behoorlijk zenuwachtig. Maar Jack reageerde heel kalm. Hij was even stil en zei toen dat 'blind worden alleen maar meer zelfvertrouwen geeft'. Jack hield ervan om in zijn berghut te lezen en te schrijven. Nu kan dat niet meer. Hij heeft het gevoel dat hij de controle verliest en dat beangstigt hem. En toch heeft de blindheid hem sterker gemaakt."