Burgemeester kan grip op korps verliezen

Mochten VVD, CDA en PVV het eens worden over een nieuw kabinet, dan krijgt Nederland binnenkort een ministerie van veiligheid en recht. De nieuwe, nog op te richten nationale politie zou dan verhuizen van Binnenlandse Zaken naar Justitie, waardoor de minister van justitie zowel over de politie als het openbaar ministerie gaat.

Het is niet voor het eerst dat er stemmen op gaan om een andere indeling te maken tussen deze twee departementen. Zo overwoog premier Balkenende in 2004 om een aparte minister van veiligheid in het leven te roepen. Die zou de verantwoordelijkheid krijgen over politie, justitie en de inlichtingendienst AIVD. Een jaar later kreeg het kabinet bijval van een commissie onder leiding van CDA-prominent Brinkman. Toch bleef een minister van veiligheid tijdens het vierde kabinet-Balkenende uit. Met VVD en PVV aan de onderhandelingstafel lijkt dit nieuwe departement echter binnen handbereik.

In politiekringen wordt terughoudend gereageerd op de voorgenomen herindeling. Staatsrechtelijk hoeft het geen probleem te zijn, zo klinkt het. Begin jaren negentig was de situatie niet veel anders. Kleine gemeenten hadden toen geen eigen politiekorps, maar moesten het doen met de Rijkspolitie. Alleen grotere gemeenten beschikten over een eigen, gemeentelijk korps, waarbij de burgemeester verantwoordelijk was voor het beheer ervan. Deze burgervaders hadden veel meer zeggenschap over de politie dan hun collega’s in kleinere gemeenten.

Dit verschil verdween met de komst van de Politiewet 1993, die de politie in Nederland reorganiseerde in vijfentwintig regionale politiekorpsen. Sindsdien is het vaak de burgemeester van de grootste gemeente in de regio die het korps beheert.

Mocht de minister van justitie daadwerkelijk verantwoordelijk worden voor de politie, dan zou de burgemeester als korpsbeheerder wel eens invloed kunnen verliezen. Zo kan het voorkomen dat een korpschef in Twente zijn prioriteit legt bij de handhaving van de openbare orde en dus zijn agenten als toezichtshouders naar een feestje stuurt. Met daarentegen justitie aan het hoofd van het politieapparaat, kunnen er hele andere prioriteiten komen bovendrijven. Zoals de aanpak van de georganiseerde misdaad, waarvoor agenten uit de regio worden ingezet in de grote steden.

Demissionair CDA-minister Hirsch Ballin, die nu zowel justie als binnenlandse zaken onder zijn hoede heeft, zei gisteren dat er „alle reden is om te kijken naar taken die elkaar overlappen”. Volgens hem kan dat echter niet betekenen dat twee ministeries simpelweg worden samengevoegd. Hij denkt dat Binnenlandse Zaken zich kan richten op het openbaar bestuur en een ander ministerie op zaken als rechtshandhaving, rechtstaat en veiligheid.