Stabiliteit is toverwoord in het paleis

Het is zwaar geschut en het kan worden gezien als een krachtige poging van de koningin om een stabiel middenkabinet van de grond te krijgen. Een coalitie waarin CDA en PvdA hun oude wrevel jegens elkaar moeten begraven en waarvan VVD-leider Mark Rutte de relatief jonge aansprekende minister-president wordt.

Het geschut heet Ruud Lubbers, de oud-premier die als minister van staat een belangrijke adviseur en zelfs vertrouweling van koningin Beatrix is. De CDA-leider van de jaren tachtig is tijdelijk terug in Den Haag om als informateur de brokken van de formatie bijeen te vegen en een uitweg te zoeken naar een stabiele meerderheidsregering nu de poging om Paars-plus te vormen is mislukt.

Op het paleis leven zware argumenten voor een kabinet dat de komende jaren blijft zitten. Niet alleen uit noodzaak de economische crisis stevig aan te pakken. Op de achtergrond speelt ook de troonswisseling een rol. Mocht kroonprins Willem-Alexander binnen afzienbare tijd de positie van zijn moeder overnemen en wil hij zich rustig kunnen inwerken, dan zit de koningin niet te wachten op een kabinet dat elk moment op punt van breken staat.

Zo’n wankel kabinet dreigt wel wanneer onder VVD-premier Rutte het CDA en de PVV samen in de coalitie aanschuiven. De PVV is onervaren en het CDA krijgt in die variant te maken met intern rumoer. Regeren over rechts wordt zo een hachelijke onderneming, waarbij de koningin de troonsafstand misschien wel moet uitstellen.

Dat punt van de rustige abdicatie noemde Lubbers uiteraard niet, toen hij aan zijn karwei begon dat ergens volgende week moet uitmonden in een doortimmerd advies: welk kabinet, met een Kamermeerderheid , is nu werkelijk nog te vormen? Welke fractievoorzitters zijn nu werkelijk bereid over hun eigen schaduw heen te springen ?

Hij wil daarvoor ’stappen terug doen’ in het onderhandelingsproces. Terug naar het begin van de kabinetsformatie, toen de sterk gegroeide PVV van Wilders al snel buiten de boot viel, omdat CDA-leider Verhagen weigerde aan tafel te komen om zo’n rechts meerderheidskabinet te vormen. Lubbers benadrukt die mogelijkheid alsnog te willen bekijken. „In beginsel zijn ze me allen even lief”, zegt hij over de beschikbare partijen, dus ook over de SP.

PVV en SP raakten geïrriteerd over hun buitenspelpositie. Lubbers: „Als democraat begrijp ik dat.” Maar het zijn vooral de complottheorieën in sommige delen van de samenleving over de slechte behandeling van Wilders tijdens het formatieproces die Lubbers zal willen wegnemen.

De VVD houdt er rekening mee dat het CDA zal blijven weigeren bij VVD-PVV aan te schuiven. En dat de informateur Verhagen er toe beweegt aan die weigering vast te houden. Zodat de enige uitweg nog is dat het CDA, PvdA en VVD het eens moeten worden over een middenkabinet dat steunt op 82 Kamerzetels. Rutte kan dan misschien een proeve voor een programma voor gaan schrijven, nadat de kandidaat-premier in deze ronde nog door de koningin uit de wind is gehouden.