Mosselvisser laat de bodem nu met rust

Als grote, grijze stapstenen dobberen plastic tonnen in lange, rechte rijen in het water. Ze zijn door touwen met elkaar verbonden. Aan de touwen in het water hangen vlassige koorden waaraan mosselen zich gehecht hebben. Een mosselschip hijst een van de tonnen op, waarna de hele installatie meekomt. Druipend van het zeewater hangen de mosselen aan de koorden, als langgerekte trossen druiven.

Gisteren werd het nieuwe mosselseizoen geopend in Yerseke, Zeeland, met een boottocht langs innovatieve mosselzaadvanginstallaties (MZI’s). Deze installaties zijn de eerste stap richting de duurzame mosselvisserij die de sector zichzelf ten doel stelt. Vallende mosselzaadjes, waaruit mossels gekweekt worden, hechten zich aan de installatie in de bovenste waterlaag waardoor de bodem onberoerd blijft.

Een noodzakelijke kunstgreep, want twee jaar geleden ging het helemaal niet goed met de Nederlandse mosselvisserij. De kwekers kwamen tegenover de milieubeweging en het ministerie van landbouw te staan. Die vinden dat de bodem van de zee zoveel mogelijk met rust gelaten moet worden. De Raad van State trok twee vergunningen in om in de Waddenzee, waar veel ’Zeeuwse’ mosselen vandaan komen, naar mosselzaad te vissen.

Om te kunnen blijven vissen, hebben de mosselkwekers met het ministerie en milieuclubs, waaronder Vogelbescherming Nederland, in het najaar van 2008 een convenant gesloten. Hierin spraken zij af toe te werken naar volledig duurzame mosselvisserij in 2020.

Op dit moment zit de sector in een overgangsfase waarbij in stappen naar de nieuwe manier van mosselzaadvissen wordt toegewerkt. Traditioneel vangen Nederlandse mosselvissers het mosselzaad op de bodem van de Waddenzee of de Oosterschelde, waarna het in kweekpercelen kan uitgroeien tot een mossel.

Twintig procent van de mosselkwekers is begonnen met een proef waarbij de MZI’s gebruikt worden. Dwarrelend naar de bodem hecht het zaad zich aan de touwen van de installatie voordat het zich op de bodem kan nestelen. Zo kunnen mossels in de dop uit de bovenste waterlaag gevist worden.

Mosselkweker Cees Otte werkt sinds twee jaar met veertien MZI-lijnen waarmee hij mosselzaad vangt. Hij moet nog erg wennen. „Dit nieuwe systeem is buitengewoon arbeidsintensief”, zegt Otte. „Bij de traditionele manier wist je alles precies, die kennis is van vader op zoon doorgegeven. Daarmee vergeleken is de nieuwe manier van vissen terug naar de Middeleeuwen.”

Naar aanleiding van het convenant investeerde Otte duizenden euro’s in MZI’s, maar hij heeft er nog geen cent van teruggezien. „Twee, drie jaar duurt het tot een mosselzaadje is uitgegroeid tot een mossel die klaar is voor consumptie”, legt hij uit. Positief over verdere vernieuwing is hij op dit moment niet. „Laat ik het zo zeggen: ze vernieuwen stapsgewijs, maar ik hoop dat er niet veel stapjes meer genomen worden. Eerst maar eens zien hoe de eerste lichting het op de veiling doet.”

Toch heeft Otte het er graag voor over, net als andere mosselvissers. „Het gros gaat overtuigd mee met deze vernieuwing”, ziet Otte. „Het ondernemersrisico mag niet onderschat worden, maar door te vernieuwen, stellen we de toekomst van de sector zeker.”