Brand, opwarming, meer brand

Rusland wordt geteisterd door extreme hitte en bosbranden. Bij die branden komen veel broeikasgassen vrij. Daardoor wordt het op den duur nóg heter en gaat er nóg meer bos in vlammen op, voorspelt een klimaatdeskundige.

Alexander Frolov, directeur van de meteorologische dienst in Moskou, verwoordde het met flink gevoel voor dramatiek. „Zulke hitte hebben we in geen duizend jaar meegemaakt. Dit is een uniek fenomeen dat je nergens in onze archieven terugvindt.” Volledigheidshalve voegde hij er wel aan toe dat Rusland de temperatuur pas 130 jaar registreert en geen duizend. Maar toch.

Hoe dan ook is in Rusland iets bijzonders aan de hand. Sinds eind juli gaat het land – vooral het westelijke en centrale deel – gebukt onder een ongelofelijke hitte. Op 29 juli werd in Moskou een recordtemperatuur gemeten van 38,2 graden Celsius. Het normale zomerse gemiddelde ligt op 24 graden. De Moskovieten smelten wel vaker een dagje weg, maar het ongewone is dat de extreme hitte nu al weken aanhoudt. En volgens het Europees Weercentrum is het leed nog niet geleden: ook voor de komende tien dagen worden hitte en droogte voorspeld.

Dat is slecht nieuws voor de bestrijders van de lokale bosbranden. Tienduizend brandweerlieden en duizenden in de haast opgetrommelde soldaten proberen met man en macht het vuur te bedwingen. Alleen al rond Moskou woeden zo’n veertig branden, sommige in het bos, andere op veengronden. In heel Rusland, weer vooral in het westen, zijn in totaal 550 natuurbranden te blussen.

Videobeelden uit de Russische hoofdstad laten zien met welke enorme rook- en gasontwikkeling het vuur gepaard gaat. De smog heeft ernstige consequenties voor de inwoners. Zij proberen de stad dan ook massaal te ontvluchten, net als de vogels.

Los van dit leed hebben de bosbranden waarschijnlijk ook gevolgen op lange termijn: ze zetten het kwetsbare klimaat verder onder druk. „Wereldwijd wordt 20 procent van alle CO2-uitstoot veroorzaakt door bosbranden. Het maakt niet uit of ze natuurlijk zijn of aangestoken voor landwinning”, zegt Jeroen Aerts, hoogleraar klimaatrisico’s aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. „De andere 80 procent van de CO2 komt vrij bij de verbranding van fossiele brandstoffen.”

De natuur draagt dus flink bij aan de uitstoot van broeikasgassen. Moskou lijkt zich daar weinig van bewust. „In 2003 waren er ook enorme bosbranden in Rusland”, herinnert Aerts zich. „De Russen waren dus gewaarschuwd. Toch hebben ze niets gedaan om de risico’s te beperken.”

Maar, relativeert hij, er valt ook niet veel aan te doen. „Hier is geen brandweer tegen opgewassen. Het gaat om grote, onbeheerde bossen. Daar leg je niet even een buffer in aan. Rusland had wel meer blusvliegtuigen kunnen aanschaffen. Mediterrane landen weten zich daar redelijk mee te beschermen.”

Tot nu toe zou minstens 188.000 hectare bos in vlammen zijn opgegaan: een gebied van grofweg 30 bij 60 kilometer. Op een terrein van vergelijkbare omvang grijpen de vlammen nog om zich heen.

Hoeveel CO2 levert dat op? Aerts durft het niet te zeggen. „Volgens een zeer voorzichtige schatting komt bij de verbranding van één vierkante meter bos ongeveer 1 kilo CO2 vrij. Maar dat is een gemiddelde. In de praktijk hangt het er helemaal vanaf welk type bos het is, of het dichtbegroeid is, of de bodem ook verbrandt, enzovoort. Pas over een maand kunnen we de balans goed opmaken.”

Slaan we toch even aan het rekenen, dan zou de 188.000 hectare minstens 1,8 miljoen ton CO2 hebben opgeleverd. Dat is ongeveer 1 procent van de totale hoeveelheid die Nederland in één jaar uitstoot. Verwaarloosbaar is dat niet. Bovendien: als het bos wegbrandt, komt de bodem bloot te liggen. Natuurlijke rottingsprocessen gaan dan sneller, waardoor er nog meer CO2 vrijkomt. Dit betekent meer opwarming, gevolgd door meer branden, enzovoort. De hoogleraar vreest een zichzelf versterkend effect.

Dit kan verergerd worden door een ander gevaar. „Door de aanhoudend hoge temperatuur in Rusland, nog los van de branden, smelt de permafrost extra snel. Daar komt veel methaan bij vrij. Dit broeikasgas is een stuk krachtiger dan CO2, waardoor je nog meer opwarming kunt verwachten. In klimaatmodellen houden we nauwelijks rekening met dit soort complexe fenomenen, terwijl ze een enorme invloed kunnen hebben.”

Met een opwarmende aarde zullen de Moskovieten in de toekomst vaker zomerse branden meemaken. Hoe dan ook komt er voor hen voorlopig geen einde aan de ellende, verwacht Aerts. Gezien de aanhoudende hitte zullen de branden nog dagen voortwoekeren.

„Een paar jaar geleden ging het in Indonesië net zo. Daar had je gigantische bosbranden. Die gingen pas uit toen het regenseizoen aanbrak.”