Meerderheidscoalitie met schaduwpremier Wilders

En de verliezers van een weekje formatie zijn....? Job Cohen en Ruud Lubbers, vertegenwoordigers van de oude politiek. De winnaars: Mark Rutte, Geert Wilders en Maxime Verhagen, de snelle jongens van de nieuwe politiek.

Hun uitvinding: vorm een minderheidskabinet op basis van een meerderheid in de Tweede Kamer. Je moet er even op kauwen. Er verandert niet veel, maar het is toch anders. Nieuwe politiek dus.

Maar eerst over de verliezers van de formatie. De PvdA. Wouter Bos liet het kabinet vallen en de partij verloor vervolgens fors bij de gemeenteraadsverkiezingen, alleen niet zo veel als voorspeld.

De partij slaagde er niet in om, ondanks een spectaculaire leiderschapswisseling, de grootste partij te worden en staat nu ook aan de zijlijn wat betreft de formatie.

Job Cohen heeft inmiddels behoorlijk wat glans verloren. Hij maakte de verwachtingen niet waar als lijsttrekker en opereerde onhandig in de afgelopen formatieweken. Zijn ’nee’ tegen een kabinet in het politieke midden (VVD, PvdA en CDA) opende de weg naar een rechts kabinet. Dat was er misschien toch wel gekomen, maar nu kreeg hij in de beeldvorming de schuld. Rutte, Wilders en Verhagen riepen om het hardst dat Cohen de matchmaker was. Dat is alles bij elkaar een hoge prijs die de PvdA betaalt voor de val van het kabinet.

Is er nog hoop? Wel degelijk. Als het rechtse kabinet doorgaat (dat moet nog worden afgewacht) dan biedt de oppositie voor de PvdA een uitgelezen kans om terug te komen en de grootste partij te worden. Dan moet Cohen wel zijn concurrenten Alexander Pechtold en Femke Halsema van het lijf houden, die vooralsnog over veel betere papieren beschikken dan hij.

Ruud Lubbers zal weinig goede herinneringen hebben overgehouden aan zijn informateurschap. Desondanks kan hij zich op de borst kloppen. Hoe je het wendt of keert, er wordt gewerkt aan de totstandkoming van een kabinet. Alleen is de indruk blijven hangen dat hij gepiepeld is door de heren van de nieuwe politiek die met elkaar een bijzondere coalitie bekokstoofden. Ze bliefden hem ook niet als vervolg-informateur, terwijl hij zelf zo graag wilde. De drie heren verordonneerden dat het VVD’er Ivo Opstelten moest worden.

Bovendien meenden Pechtold en Halsema dat Lubbers zich niet had gehouden aan zijn opdracht: een onderzoek doen naar een meerderheidskabinet dat kan rekenen op vruchtbare samenwerking met de Staten-Generaal. Toen Rutte, Wilders en Verhagen hun voornemen als een fait accompli bij Lubbers op tafel hadden gelegd, had hij terug naar de koningin gemoeten, meenden Pechtold en Halsema.

Lubbers had dat wel overwogen maar wilde, zoals hij zei in de Tweede Kamer, de ’majesteit niet lastig vallen’ met een gesmoorde formatiepoging. Bovendien had de Kamer er een stokje voor kunnen steken door bezwaar te maken toen hij bekend maakte door te willen gaan met formeren.

Dit laatste bleef Lubbers herhalen, maar formeel klopt zijn redenering niet, zo liet de woordvoerder van de Tweede Kamer donderdag weten. De Kamer mag een informateur pas bevragen als zijn informatie-opdracht is afgerond – en niet tijdens het proces zelf.

Het knappe van het rechtse trio Rutte, Verhagen en Wilders is dat ze de indruk wekken dat er sprake is van een minderheidskabinet. Lubbers sprak van een bijzonder minderheidskabinet, maar verwees naar anderen die het hadden over een bijzonder meerderheidskabinet.

Opstelten gaf donderdag in zijn eerste persconferentie als informateur aan dat Wilders bij alle onderhandelingen zal zitten, ook als in de vervolgfase de ministersposten aan de orde zullen komen. Er komt een coalitieakkoord en een gedoogakkoord.

In het eerste akkoord staan de zaken waar ze het gedrieën niet over eens hoeven te zijn (VVD en CDA samen wel). In het tweede de zaken waar ze het met z’n drieën wel over eens zijn. Maar de belofte is uitgesproken dat het kabinet niet mag vallen over de zaken waar ze het niet eens over zullen worden.

De conclusie is al met al dat er sprake is van een gewone meerderheidscoalitie, waarbij één fractie geen ministers levert. Maar zoals SP-leider Emile Roemer al zei: Wilders is de schaduwpremier.